Paragrafta Anlam

Konu Anlatımı

Paragraf Nedir?

Bir düşünceyi ya da bir olayı etrafında toplayan, cümlelerden oluşan ve kendi içinde anlam bütünlüğü taşıyan yazının bölümüne paragraf denir. Paragraf tek bir ana düşünce çevresinde kurulur; bu yüzden ilk cümlesiyle son cümlesi aynı konuyu sahiplenir. Paragraflar giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden meydana gelir.

Paragrafı oluşturan cümlelerin sırası rastgele değildir. Bir cümle bir diğerini hazırlar, sonuç cümlesi ise toplayıcıdır. Cümlelerin yeri değiştirildiğinde anlam bozuluyorsa paragrafta akış özelliği vardır.

Konu ve Ana Fikir

Konu, paragrafta üzerinde durulan şeydir; geneldir ve çoğu zaman bir kavram ya da olaydır. Ana fikir ise yazarın o konu hakkında söylemek istediği temel cümledir; özeldir ve çoğu zaman bir yargı taşır.

Ana fikir genellikle paragrafın ilk ya da son cümlesindedir. Bazı paragraflarda ise tek bir cümlede toplanmaz, bütünün anlaşılmasıyla ortaya çıkar. Yardımcı fikirler ise ana fikri kanıtlayan, örneklendiren cümlelerdir.

Başlık Seçimi

Başlık, paragrafın tümünü kapsayan, kısa, öz ve dikkat çekici olmalıdır. Yalnızca konuyu ya da yalnızca yardımcı fikri yansıtan, çok genel ya da paragrafın bir bölümüyle sınırlı kalan başlıklar yanlıştır. Doğru başlık hem konuyu hem ana fikri kuşatır.

Paragrafı Tamamlama

Boş bırakılan yere getirilecek cümle, bir önceki ve bir sonraki cümleyle anlamca uyum içinde olmalıdır. Cümle tekrar bilgisi içermemeli, konuyu değiştirmemeli ve ancak, fakat gibi bağlayıcı öğelerle akışı sürdürmelidir. Tamamlama sorularında boşluğun sağındaki cümlenin beklediği bilgiye bakılır.

Sınav Odaklı Yöntem

Konu sorularında sorunun yalnızca ne anlatılıyor, ana fikir sorularında ise hangi yargı savunuluyor biçiminde okunması gerekir. Başlık sorularında seçenek, paragrafın tamamıyla karşılaştırılır; yalnızca bir cümlesine sığan başlık elenir.

Konu Cümlesi Paragrafın İlk Mi Sonunda Mi?

Konu cümlesi her zaman ilk cümlede olmak zorunda değildir; yardımcı düşüncelerle çevrelenip paragrafın sonunda da toplanabilir. Bu yüzden bütün cümleler okunup hangisinin diğerlerini taşıdığı bulunur.

Kısa örnek: Mahalledeki tek çınarın gövdesi kocamandı. Yaz aylarında altına serilen serinlik, komşuların buluşma noktasıydı. Geçen kış dalı kırılınca mahalleli birlikte destek verdi. İlk iki cümle ayrıntıyı taşır, son cümle ise çınarın mahalle için önemini özetler.

Sorularda adım adım ilerleyin: önce ana düşünceyi bulun, sonra destekleyici ayrıntıyı ayıklayın. Ayrıntı cümlesi ana düşünceyi genişletmiyorsa eleme yapabilirsiniz; eleme gerekçenizi de bir cümleyle yazın.

Ne Öğreneceğiz

Paragrafın yapısı, konu, ana fikir, başlık ve tamamlama Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Paragrafın bölümlerini ve anlam bütünlüğünü açıklar.
• Paragrafın konusunu ve ana fikrini birbirinden ayırır.
• Paragrafa uygun başlık seçer.
• Paragrafta boş bırakılan yeri anlam akışına göre tamamlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Paragraf tek bir ana düşünce çevresinde kurulur ve akış içinde ilerler.
• Konu geneldir, ana fikir ise yazarın özel görüşünü taşır.
• Ana fikir çoğunlukla ilk veya son cümlede yer alır.
• Yardımcı fikirler ana fikri örnekler ve kanıtlar.
• Tamamlamada anlam sürekliliği ve tekrarsızlık aranır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Hayvanları sevmek insanı iyileştirir, onlara merhamet eden kimseye kötülük düşünmez. Bu paragrafın ana fikri nedir?

1. Adım 1: Paragrafın hayvan sevgisinden söz ettiği, yani konusunun bu olduğu belirlenir.
2. Adım 2: İkinci cümlenin ilk cümleyi desteklediği görülür.
3. Adım 3: Yazarın asıl mesajının hayvan sevgisinin insanı olumlu etkilediği anlaşılır.

Sonuç/cevap: Hayvan sevgisi insanı iyileştirir ve onu daha iyi bir yapıya kavuşturur.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Konuyu ana fikir sanmak: Konu genel bir kavramdır, ana fikir ise yazarın o konudaki özel yargı cümlesidir.

Başlığı çok genel seçmek: Doğal yaşam ya da bilgiler gibi paragrafın tamamını kuşatmayan başlıklar yanlıştır.

Tamamlamada konuyu değiştirmek: Getirilen cümle boşluğun sağıyla solundaki anlamla çelişmemeli, yeni konu açmamalıdır.

Yardımcı fikri ana fikir saymak: Destekleyici ve örnek veren cümle, yazarın temel yargısı değildir.

Kendini Dene

Soru: «Vatan sevgisi» konusunda giriş, gelişme ve sonuç bölümleri belli olan en az beş cümlelik bir paragraf yazınız. Paragrafınızın sonunda ana fikri tek bir cümleyle belirten ifadeye yer veriniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Giriş bölümünde konunun tanıtılması 3 puan; gelişme bölümünde en az iki destek cümlesi 3 puan; sonucun özetleyici olması 2 puan; ana fikrin tek cümleyle belirtilmesi 3 puan; noktalama ve yazım 1 puan.

Özet

Paragraf, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan, anlam bütünlüğü taşıyan cümleler topluluğudur. Konu üzerinde durulan genel şey, ana fikir ise yazarın temel mesajıdır; yardımcı fikirler bunu destekler. Başlık paragrafın tamamını kapsamalı, tamamlamada ise anlam akışı korunmalıdır.