Sözlü Anlatım ve Tanıtıcı Konuşma

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda tanıtıcı konuşmanın bölümlerini tanıyacak, konuya baştan sona bir düzen içinde değinilmesinin ve bağ bütünlüğünün neden önemli olduğunu öğreneceksiniz. Hazır cümle kalıplarının konuşmayı nasıl akıcılaştırdığını hatırlayacaksınız. Ayrıca paragrafta düşünceyi geliştirme yollarını tanıyacak, paragrafın savunma mı yoksa açıklama mı yönünde yazıldığını belirleyebilecek ve ana düşünceyi yüklemleri sıralayarak nasıl bulacağınızı öğreneceksiniz.

Sözlü Anlatım Nedir?

Sözlü anlatım türleri beş başlıkta toplanır: tanıtma (tanıtıcı konuşma), konuşma, söyleşi, münazara ve sunum. Bu türlerin ortak yanı, anlatının ses yoluyla gerçekleşmesidir. Bir tanıtıcı konuşmada olduğu gibi bir sunumda da konuşma, belli bir düzen içinde ilerler.

Tanıtıcı Konuşmanın Bölümleri

Tanıtıcı konuşma üç bölümden oluşur:

• Giriş: Konuşmanın açılan bölümüdür.
• Gelişme: Konuya baştan sona değinilen bölümüdür.
• Sonuç: Konuşmanın kapandığı bölümüdür.

Bu üç bölümün uyumu bir düzen sağlar. Konuya baştan sona bir düzen içinde değinilmesi ve bağ bütünlüğünün bozulmaması, tanıtıcı konuşmanın temel koşuludur. Bölümler arasında kopukluk olursa dinleyici, konunun nerede başlayıp nerede bittiğini bulamaz. Konuşmada hazır cümle kalıpları kullanmak ise akıcılığı artıran bir araçtır.

Paragrafta Düşünceyi Geliştirme Yolları

Paragrafta düşünceyi geliştirme yolları yedi tanedir: açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma ve sıralama. Bu yollar, düşünceyi farklı biçimlerde güçlendirir. Örneğin bir düşünce açıklamayla genişletilebileceği gibi örnek verme somutlaştırılabilir ya da karşılaştırma ile başka bir şeyin yanında gösterilebilir.

Paragrafın Yönü ve Ana Düşünce

Paragrafın bir yönü vardır: ya bir düşünceyi savunma ya da bir konuyu açıklama. Savunma yönünde yazılan paragrafta bir görüş benimsenir; açıklama yönünde yazılan paragrafta ise bir konu anlatılır. Ana düşünce bulunurken yüklemler sıralanır ve genel yargı aranır. Çünkü ana düşünce, bütün yüklemleri kapsayan en genel yargıdır.

Basit Örnek

Bir okulun tanıtıldığı kısa bir konuşma düşünelim. Girişte okuldaki bölümler söylenir, gelişmede okulun çalışma biçimi anlatılır, sonuçta ise okulun öğrenciler için neden uygun olduğu söylenir. Konu üç bölüm boyunca değişmediği için düzen bozulmaz ve bağ bütünlüğü korunur.

İleri Örnek

Bir paragrafta düşünce, açıklama ile desteklenebilir; sonra bir örnek verilebilir; ardından karşılaştırma yapılabilir ve metin bir sonuçla kapatılabilir. Bu sıralama düşünceyi adım adım güçlendirir. Eğer paragrafta savunma yönü varsa, savunulan görüşün doğruluğu gerekçelerle gösterilir; açıklama yönü varsa konu olduğu gibi anlatılır. Yön ne olursa olsun yüklemler sıralanıp genel yargı bulunmadan ana düşünceye ulaşılamaz.

Karşılaştırma Tablosu

Tabloda iki farklı düzey görülür. İlk dört satır sözlü anlatımın yapısıyla, son üç satır ise paragrafta düşünceyi geliştirmeyle ilgilidir. Konuşmada da metinde de düzen ve bütünlük aranır.

Özgün örnek paragraf: Girişte toplantının konusunu duyurduk. Gelişmede herkesin görüşünü dinledik; kimse sözünü kesmedi. Sıralı konuştukları için aynı konuyu iki kez işlemedik. Sonuçta alınan kararları birlikte okuduk ve herkesin onayını aldık. O toplantıda konuya baştan sona bir düzen içinde değinildiği için hiçbir fikir havada kalmadı.

Özgün örnek dize: Giriş bir kapıyı açar, gelişme yolu boyunca yürür / Sonuç, söylenen her şeyi bir satırda toplar

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış: Tanıtıcı konuşma yalnızca giriş ve sonuç bölümlerinden oluşur. Doğru: Tanıtıcı konuşma giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç bölümden oluşur.
• Yanlış: Konuya baştan sona bir düzen içinde değinilmesi isteğe bağlıdır. Doğru: Konuya baştan sona bir düzen içinde değinilmesi ve bağ bütünlüğünün bozulmaması tanıtıcı konuşmanın koşuludur.
• Yanlış: Paragrafta düşünceyi geliştiren yollar yalnızca açıklama ve örnektir. Doğru: Açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma ve sıralama olmak üzere yedi yol vardır.
• Yanlış: Her paragraf savunma yönündedir. Doğru: Paragraf ya bir düşünceyi savunma ya da bir konuyu açıklama yönündedir.
• Yanlış: Ana düşünce, paragrafın ilk cümlesi okunarak bulunur. Doğru: Ana düşünce bulunurken yüklemler sıralanır ve genel yargı aranır.

Özet

Sözlü anlatım türleri tanıtma (tanıtıcı konuşma), konuşma, söyleşi, münazara ve sunumdur. Tanıtıcı konuşma giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur; konuya baştan sona bir düzen içinde değinilir ve bağ bütünlüğü bozulmaz. Hazır cümle kalıpları konuşmayı akıcılaştırır. Paragrafta düşünceyi geliştirme yolları açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma ve sıralamadır. Paragrafın yönü savunma ya da açıklama olabilir. Ana düşünce, yüklemler sıralandıktan sonra bulunan en genel yargıdır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Tanıtıcı konuşma giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç bölümden oluşur.
• Konuya baştan sona bir düzen içinde değinilmeli, bağ bütünlüğü bozulmamalıdır.
• Hazır cümle kalıpları sözlü anlatımın akıcılığını artırır.
• Paragrafta düşünceyi geliştiren yedi yol vardır.
• Paragraf savunma ya da açıklama yönünde yazılır.
• Ana düşünce, yüklemler sıralanıp genel yargı bulunduğunda ortaya çıkar.

Kendini Dene

Soru: Tanıtıcı konuşmanın üç bölümünü adıyla yazınız. Her bölümün görevini tek cümleyle açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Üç bölümün adı 3 puan; her bölümün görevine dair yazılan açıklama 7 puan. Örnek: Gelişme, konuya baştan sona değinilen bölümdür.