Dinleme ve Not Alma

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Dinleme türlerini ve amaçlı dinlemenin özelliklerini ayırt edebilir
• Dinleme öncesi hazırlık yaparak dinleme başarısını artırabilir
• Duruma uygun not alma biçimi seçebilir
• Anahtar sözcükleri kullanarak özet çıkarabilir
• Dinlemeden sonra doğru bilgiyi yanlış olandan ayırabilir

Amaçlı ve amaçsız dinleme ayrımını, dinleme öncesi hazırlık yapmayı, not alma biçimlerini, anahtar sözcüklerle özet çıkarmayı ve dinlemeden sonra doğru bilgiyi ayırmayı uygulamalı olarak öğrenir.

Konu Nedir?

Dinleme türlerini ve amaçlı dinlemenin özelliklerini ayırt edebilir Dinleme, amaçlı ve amaçsız olmak üzere iki başlıkta incelenir.

Hedefler

• Dinleme türlerini ve amaçlı dinlemenin özelliklerini ayırt edebilir
• Dinleme öncesi hazırlık yaparak dinleme başarısını artırabilir
• Duruma uygun not alma biçimi seçebilir
• Anahtar sözcükleri kullanarak özet çıkarabilir
• Dinlemeden sonra doğru bilgiyi yanlış olandan ayırabilir

Önemli Noktalar

Dinleme, amaçlı ve amaçsız olmak üzere iki başlıkta incelenir.

Amaçlı dinlemede dinleyen kişi seçici olur ve duymak istediği bilgiye odaklanır.

Dinleme öncesi ön bilgi edinmek, amaç belirlemek ve soru hazırlamak başarıyı artırır.

Not alınacaksa notun biçimi dinleme öncesinde seçilmelidir.

Anahtar sözcükler, uzun anlatımın özünü taşıyan hatırlatıcı sözcüklerdir.

Dinlenen her bilgi kaynağı ve bağlamı incelenmeden kabul edilmemelidir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Amaçlı Dinlemeye Hazırlanma Yarın sınıfta sunum dinleyeceksiniz. Sunumdan önce ne yaparsınız?

   Adım 1: Sunumun konusunu önceden öğrenin.

   Adım 2: Konuyla ilgili iki soru yazın.

   Adım 3: Not alacak kâğıdı ve kalemi hazırlayın.

   Adım 4: Sunumun hangi noktalarda olacağını tahmin edin.

   Sonuç: Ön bilgi edinir, sorular hazırlanır ve not alacak yer hazırlanır. Bu hazırlık, sunumdan alınacak notun daha düzenli olmasını sağlar.

2. Örnek 2: Not Alma Biçimi Seçme Öğretmenin sınıfa sınav tarihlerini madde madde bildirdiği bir konuşma için hangi not biçimi uygundur?

   Adım 1: Konuşmada bilgilerin sıralı verilip verilmediğine bakın.

   Adım 2: Sıralı bilgiler için uygun biçimi belirleyin.

   Adım 3: Maddelerin sırasını korumak için biçimi uygulayın.

   Adım 4: Notun sonunda tarihleri gözden geçirin.

   Sonuç: Liste notu uygundur. Sıralı olarak verilen tarihler numaralı maddeler hâlinde yazılır ve sıra korunur.

3. Örnek 3: Anahtar Sözcüklerle Özet Çıkarma Alınan notlardan üç cümlelik bir özet çıkarmak için hangi yol izlenir?

   Adım 1: Notlardaki anahtar sözcükleri işaretleyin.

   Adım 2: Sözcüklerin anlatım sırasını belirleyin.

   Adım 3: Neden sonuç ilişkilerini kurun.

   Adım 4: Cümleleri kısa ve anlaşılır biçimde yazın.

   Sonuç: Anahtar sözcükler sıraya konur, neden sonuç ilişkisi kurulur ve üç cümle hâlinde özet yazılır. Böylece metin kısalırken anlam korunur.

4. Örnek 4: Şüpheli Bilgiyi Ayırma Dinlediğiniz bir bilginin doğruluğundan emin değilseniz nasıl davranırsınız?

   Adım 1: Bilgiyi notunuza yazın.

   Adım 2: Bilginin kaynağını notun kenarına ekleyin.

   Adım 3: Kendi bilginizle karşılaştırın.

   Adım 4: Uygun bir kaynaktan doğrulayın.

   Sonuç: Bilgi not edilir, kaynağıyla birlikte işaretlenir ve doğru bir kaynaktan doğrulanır. Doğrulanamayan bilgi metne aktarılmaz.

5. Örnek 5: Etkili Soru Sorma Sunumun ikinci bölümünü anlamadığınızda nasıl bir soru sorarsınız?

   Adım 1: Anlaşılmayan bölümü belirleyin.

   Adım 2: Sorunuzu belirli bir bölüme yönelttirin.

   Adım 3: Sorunun başına anlaşılmayan noktayı açıkça yazın.

   Adım 4: Soruyu sunum bitiminde sorun.

   Sonuç: "Sunumun ikinci bölümünde anlattığınız yöntemi bir örnekle açıklar mısınız?" biçiminde bir soru hem açık hem ilgili olur.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Amaçlı Dinlemeye Hazırlanma

Yarın sınıfta sunum dinleyeceksiniz. Sunumdan önce ne yaparsınız?

1. Adım 1: Sunumun konusunu önceden öğrenin.
2. Adım 2: Konuyla ilgili iki soru yazın.
3. Adım 3: Not alacak kâğıdı ve kalemi hazırlayın.
4. Adım 4: Sunumun hangi noktalarda olacağını tahmin edin.

Cevap: Ön bilgi edinir, sorular hazırlanır ve not alacak yer hazırlanır. Bu hazırlık, sunumdan alınacak notun daha düzenli olmasını sağlar.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Etkili Soru Sorma

Sunumun ikinci bölümünü anlamadığınızda nasıl bir soru sorarsınız?

1. Adım 1: Anlaşılmayan bölümü belirleyin.
2. Adım 2: Sorunuzu belirli bir bölüme yönelttirin.
3. Adım 3: Sorunun başına anlaşılmayan noktayı açıkça yazın.
4. Adım 4: Soruyu sunum bitiminde sorun.

Cevap: "Sunumun ikinci bölümünde anlattığınız yöntemi bir örnekle açıklar mısınız?" biçiminde bir soru hem açık hem ilgili olur.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Ön bilgi edinir, sorular hazırlanır ve not alacak yer hazırlanır.

Örnek 2: Not Alma Biçimi Seçme

Öğretmenin sınıfa sınav tarihlerini madde madde bildirdiği bir konuşma için hangi not biçimi uygundur?

1. Adım 1: Konuşmada bilgilerin sıralı verilip verilmediğine bakın.
2. Adım 2: Sıralı bilgiler için uygun biçimi belirleyin.
3. Adım 3: Maddelerin sırasını korumak için biçimi uygulayın.
4. Adım 4: Notun sonunda tarihleri gözden geçirin.

Cevap: Liste notu uygundur. Sıralı olarak verilen tarihler numaralı maddeler hâlinde yazılır ve sıra korunur.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Sık Yapılan Hatalar

• Hata: Dinleme öncesinde amaç belirlemeden dinlemek. Neden yanlış: Amaçlı dinleme, dinleyen kişinin seçici olmasını sağlar. Amaç belirlenmezse dinleyen kişi her ayrıntıya eşit ölçüde dikkat eder ve önemli bilgiyi kaçırabilir.
• Hata: Not alırken dinlemeyi bırakmak ya da her cümleyi kelimesi kelimesine yazmak. Neden yanlış: Not tutma dikkati bölünce geri kalan anlatım kaybolur. Anahtar sözcüklerle kısa not tutmak hem dikkati korur hem de özet çıkarmayı kolaylaştırır.
• Hata: Dinlenen her bilgiyi sorgulamadan doğru kabul etmek. Neden yanlış: Dinleme sırasında yanlış ya da eksik bilgi verilebilir. Bilginin kaynağı, kanıtı ve bağlamı incelenmeden kabul edilmesi, sonradan hataya yol açar.
• Hata: Not alırken yalnızca okunmuş gibi davranmak, yani dinlemeyi tamamen bırakmak. Neden yanlış: Dinleme ile not alma birbirini destekleyen iki eylemdir. Dikkatin yalnızca yazmaya yönelirse anlatının geri kalanı anlaşılmaz hâle gelir.

İpuçları

• Dinleme öncesi birkaç dakika konuyla ilgili ön bilgi edin.
• Not tutacaksan kısaltmaları önceden belirle; her kelimeyi yazmaya çalışma.
• Dinlediğin bilginin kaynağını notuna yaz; sonra doğrulaması kolaylaşır.
• Anlamadığınız yeri sessizce geçmek yerine dinleyiş sonunda soru olarak belirtin.

Özet

Dinleme, sözle aktarılan bir anlamı kavrama etkinliğidir. İki türü vardır. Amaçsız dinlemede belirli bir hedef yoktur; sohbet, müzik ya da arka plan sesi dinlenir. Amaçlı dinlemede ise amaç vardır ve dinleyen kişi seçici olur; duymak istediği bilgiye odaklanır, işine yaramayan ayrıntıyı eler. Dinleme öncesi hazırlık başarıyı artırır: konuyla ilgili ön bilgi edinilir, amaç belirlenir, sorular hazırlanır ve not alacak yer hazırlanır. Dinleme sırasında not alınacaksa notun biçimi önceden seçilmelidir. Klasik not alma, konu önceden biliniyorsa; harita notu, konu bilinmiyorsa; liste notu, bilgiler sıralıysa; kısaltma kullanımı, konuşma hızlıysa uygundur. Serbest not ise yaratıcı fikirlerin doğduğu durumlarda işe yarar. Uzun anlatımlarda bütün cümleleri yazmak yerine anahtar sözcükler not edilir; bu sözcükler konunun özünü taşır ve hatırlatıcıdır. Anahtar sözcüklerden hareketle, sıralamaya ve neden sonuç ilişkisine uyarak kısa bir özet kurulabilir. Dinlenen her bilgi hemen kabul edilmemeli; kaynağı, kanıtı ve bağlamı incelenmelidir. Dinleme sonrasında soru sormak, anlaşılmayan yerleri netleştirmenin en etkili yoludur.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Dinleme, amaçlı ve amaçsız olmak üzere iki başlıkta incelenir. — doğru mu?
2. Amaçlı dinlemede dinleyen kişi seçici olur ve duymak istediği bilgiye odaklanır. — doğru mu?
3. Dinleme öncesi ön bilgi edinmek, amaç belirlemek ve soru hazırlamak başarıyı artırır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dinleme = sözle aktarılan anlamı kavrama 2) Doğru. Amaçlı dinleme = seçici dinleme + not alma 3) Doğru. Hazırlık = ön bilgi + amaç + soru + not alacak yer

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Konuşma ve Sunum Konuşma, düşünceni sesli yolla bir dinleyiciye aktarmaktır ve her konuşmanın bir amacı vardır.
• Anlatım ve Üslup Anlatım, düşüncenin sözle ya da yazıyla başkasına aktarılmasıdır.
• Demokratik Yaşam ve Haklarımız Demokratik Yaşam ve Haklarımız konusunu özetleyelim.