Büyük Harf ve Kısaltmaların Yazımı

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Büyük harfin kullanıldığı yerleri sınıflandırarak açıklar.
• Özel adları, gün ve ay adlarını doğru biçimde yazıp denetler.
• Kısaltmaların büyük harfle ve noktayla yazılma kuralını uygular.
• Yazılmış bir metindeki büyük harf ve kısaltma hatalarını bulup düzeltir.
• Adres, kurum ve eser adlarını yazım kurallarına uygun biçimde yazar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Yazma Süreci ve Yazma Planı konusunu bilmen gerekir. Yazma, düşüncenin kâğıda aktarılmasıdır ve aşamalı bir süreçtir.

• Yazma sürecinin aşamalarını sırasıyla söyler ve her aşamanın görevini açıklar.
• Yazma planının amacını ve yazıya sağladığı yararı belirtir.
• Yazma planındaki ana başlıkları belirler ve sıraya koyar.

Büyük harf neden kullanılır?

Yazıda bazı sözcükler özel anlam taşır; bir kişiyi, bir yeri ya da bir kurumu gösterir. Bu sözcükler büyük harfle başlayarak yazılır. Böylece özel anlam taşıyan sözcükler okuma sırasında hemen fark edilir. Türkçede her cümlenin ilk sözcüğü de büyük harfle başlar.

Bir sözcüğün büyük harfle yazılıp yazılmayacağı, onun anlamına ve cümle içindeki yerine bağlıdır. Aynı sözcük bir yerde büyük, başka bir yerde küçük harfle yazılabilir.

Hangi sözcükler büyük harfle başlar?

Yazı hazırlanırken aşağıdaki durumlara dikkat edilmesi gerekir:

• Özel adlar: Ayşe, Mert, Ankara, Çanakkale gibi kişi ve yer adları büyük harfle başlar.
• Kurum adları: bir okulun ya da kütüphanenin adı büyük harfle yazılır.
• Bölge adları: Marmara, Karadeniz, Akdeniz büyük harfle başlar.
• Gün ve ay adları: haftanın günleri ve aylar büyük harfle başlar, yıl ise sayıyla yazılır.
• Kitap ve dergi adları: ilk sözcük büyük harfle başlar, kalan sözcükler küçük harfle yazılır.
• Cümlenin ilk sözcüğü: nokta, soru işareti ve ünlemden sonra gelen sözcük büyük harfle başlar.

Kısaltmalar nasıl yazılır?

Bir sözcüğün uzun yazılması gerektiği hâlde kısaltılan biçimine kısaltma denir. Kısaltmaların yazımıyla ilgili şu kurallar öğrenilir:

1. Kısaltmalar tümüyle büyük harfle yazılır: Mah., Sok., Cad., No., Apt., Dr.
2. Kısaltmanın son harfinden sonra bir nokta konur.
3. Yer ve makam adlarının kısaltmaları da aynı kurala uyar.
4. Yazının sonunda kullanılan vb. kısaltması küçük harfle yazılır.
5. Ölçü birimleri küçük harfle yazılır: kilogram, santimetre gibi.

Doğru ve yanlış yazım tablosu

Aşağıdaki tabloda bazı sözcüklerin doğru ve yanlış yazımları karşılaştırılmıştır.

Örnek

Bir mektubun alt kısmındaki adres satırı yanlış yazılmıştır. Bu satırın nasıl düzeltileceği adım adım gösterilmiştir.

1. Kişi adı büyük harfle yazılır: Ayşe Yılmaz.
2. Mahalle kısaltması büyük harfle yazılır: Bahçelievler Mah.
3. Sokak ve numara kısaltmalarıyla yazılır: Gül Sok. No: 12.
4. İl adı büyük harfle yazılır ve ilk sözcükte bitirilir: Ankara.

Düzeltilen satır okunduğunda büyük harf ve kısaltma kurallarına uyulduğu görülür. Yanlış kalan bir yazım varsa metin yeniden denetlenir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Adres satırının düzeltilmesi

Şu satırı yazım kurallarına uygun biçimde yazınız: ayşe yılmaz, bahçelievler mah. gül sok. no: 12 ankara

1. Adım 1: Kişi adı ve soyadı büyük harfle yazılır: Ayşe Yılmaz.
2. Adım 2: Mahalle adı ve kısaltması büyük harfle yazılır: Bahçelievler Mah.
3. Adım 3: Sokak kısaltması büyük harfle yazılır: Gül Sok.
4. Adım 4: Numara kısaltması yazılır: No: 12.
5. Adım 5: İl adı büyük harfle yazılarak satır bitirilir: Ankara.

Cevap: Ayşe Yılmaz, Bahçelievler Mah., Gül Sok. No: 12 Ankara biçiminde yazılır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Kitap adının yazımı

Aşağıdaki eser adını yazım kuralına uygun biçimde yazınız: kırmızı kitap dergisi

1. Adım 1: Eser adlarında ilk sözcük büyük harfle başlar: Kırmızı.
2. Adım 2: Kalan sözcükler küçük harfle yazılır: kitap, dergisi.
3. Adım 3: Bütün adın büyük harfle yazılmadığı denetlenir.

Cevap: Kırmızı Kitap Dergisi biçiminde yazılır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Özet

Büyük harf, özel anlam taşıyan sözcüklerle cümlenin ilk sözcüğünde kullanılır. Kişi adları, yer adları, kurum adları, bölge adları, gün ve ay adları büyük harfle başlar. Kitap ve dergi adlarında yalnızca ilk sözcük büyük harfle başlar. Özel ad, cümle içinde her geçtiği yerde büyük harfle yazılır.

Kısaltmalar tümüyle büyük harfle yazılır ve son harfinden sonra bir nokta konur. Ölçü birimleri küçük harfle yazılır. Yazılar bittikten sonra yeniden okunarak yazım hataları düzeltilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Özel adları küçük harfle yazmak: kişi, yer ve kurum adları büyük harfle başlar, cümle içinde de büyük harfle yazılır.
• Gün ve ay adlarını küçük yazmak: gün ve ay adları özel addır, bu yüzden büyük harfle başlatılır.
• Kısaltmaların sonuna iki nokta koymak: kısaltmanın son harfinden sonra yalnızca bir nokta konur.
• Ölçü birimlerini büyük yazmak: kilogram, santimetre gibi birimler küçük harfle yazılır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Kişi adı, soyadı, yer adı ve kurum adları özel addır, büyük harfle başlar. — doğru mu?
2. Gün ve ay adları büyük harfle başlar, yıl ise sayıyla yazılır. — doğru mu?
3. Bir özel ad cümle içinde her geçtiği yerde büyük harfle yazılır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Özel ad = büyük harfle başlar, cümle içinde hep büyük harfle yazılır. 2) Doğru. Kısaltma = tümüyle büyük harf + son harften sonra bir nokta 3) Doğru. Cümle başı = nokta, soru işareti, ünlem + büyük harfle başlayan sözcük

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Dinleme ve Dinlediğini Anlama Dinleme, sesli metinleri dikkatle dinleyip anlamaktır.
• Yazma Süreci ve Yazma Planı Yazma, düşüncenin kâğıda aktarılmasıdır ve aşamalı bir süreçtir.
• Dinleme Türleri ve Not Alma Dinleme türleri, sesli bilginin ortamına ve aktarım biçimine göre sınıflandırılır.