Hikâye ve Masal Metni

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Tanımlayarak hikâye ve masal metninin özelliklerini sıralar.
• İnceleyerek olay örgüsündeki başlangıç, gelişme ve sonucu belirler.
• Karşılaştırarak hikâye ile masal arasındaki farkları açıklar.
• Ayrırarak kahramanların niteliklerini ve görevlerini tespit eder.
• Uygulayarak metinden ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri çıkarır.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Metin Türleri konusunu bilmen gerekir. Masal hayal ürünü ve olağanüstülük anlatır, hikâye yaşanabilir olayları işler.

• Başlıca metin türlerini özelliklerine göre tanımlar.
• Türleri birbirinden ayırt edici özellikleri belirleyerek karşılaştırır.
• Her türe uygun örnekler verir.

Hikâye Nedir?

Hikâye, gerçek ya da gerçeğe yakın kişilerin etrafında gelişen olayların anlatılmasıdır. Her hikâyede bir kişi, bir zaman ve bir olay örgüsü bulunur.

Hikâyede olaylar günlük yaşamdan alınır. Bu yüzden kişinin yaşı, yaşadığı yer ve çevresi ayrıntılı tanıtılabilir.

Hikâyenin Bölümleri

1. Başlangıç: Kişi, yer ve zaman tanıtılır, olayların seyri belirlenir.
2. Gelişme: Olaylar zincirleme devam eder, sonuç kendini göstermeye başlar.
3. Sonuç: Olayların bittiği ve sonucun ortaya çıktığı bölümdür.

Bu bölümler karışırsa metin akıcı olmaz. Olaylar oluş sırasına göre anlatılmalıdır.

Masal Metni ve Özellikleri

Masalda kişiler ve olaylar hayal ürünüdür. Olaylar abartılı anlatılır, kişiler insan, hayvan ya da nesne olabilir.

• Hayal ürünü kişiler: Tilki, kurt, ayı, ağaç gibi varlıklar kahraman seçilebilir.
• Abartılı olaylar: Olaylar günlük yaşamdan çok daha büyük ölçüde anlatılır.
• Sonda verilen ders: Masalın son bölümünde bir ahlak dersi bulunur.
• Sade dil: Metin, her yaştan okurun kolayca anlayabileceği bir dille yazılır.

Masalda ders, olayların sonucu açıklandıktan sonra verilir ve olayların özünden çıkarılır.

Kahramanlar ve Olay Örgüsü

Metin türüne göre kişilerin niteliği ve olayların özelliği değişir.

Örnek

Şu metni birlikte inceleyelim: "Küçük kız, bahçeye bir tohum ekti. Haftalarca su verdi. Bir yıl sonra fidan yapraklarını açtı."

1. Önce kişi bulunur: metinde eylemi yapan küçük kızdır.
2. Sonra olaylar sıraya konur: tohum ekme, su verme ve fidanın büyümesi birbirini izler.
3. Sonra metin türü belirlenir: kişi gerçek yaşamdan olduğu için metin bir hikâyedir.
4. Nihayet ana düşünce aranır: emekle büyüyen bir bitkinin zamanla gelişmesi anlatılmaktadır.

Metin incelenirken kişi, olay sırası, tür ve ana düşünce sırayla ele alınır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Olay örgüsünü sıralama

"Küçük kız, bahçeye tohum ekti. Haftalarca suladı. Bir yıl sonra fidan yeşerdi." olaylarını oluş sırasına göre diziniz.

1. Adım 1: İlk olayı belirleyelim: küçük kızın bahçeye tohum ektiği olaydır.
2. Adım 2: İkinci olayı bulalım: tohum ektikten sonra haftalarca su verilmesi olaydır.
3. Adım 3: Üçüncü olayı belirleyelim: bir yıl sonra fidanın yeşermesi son olaydır.
4. Adım 4: Olayları sırayla yazalım ve aralarındaki neden-sonuç bağını kontrol edelim.

Cevap: Sıra: tohum ekti, haftalarca suladı, fidan yeşerdi.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Kahramanı tanıma

"Çocuk, kimseye aldırmadan kendi işini sürdürdü ve sonunda emeğini görCevap anahtarı: 1) Doğru. Hikâye: başlangıç, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan bir olay örgüsüdür. 2) Doğru. Masalda kişiler ve olaylar hayal ürünüdür, sonunda bir ders verilir. 3) Doğru. Masal kahramanları insan, hayvan ya da nesne olabilir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Şiir ve Bilimsel Metin Şiir, kısa dizelerle yazılan ve ahenk kuran sanatlı bir metindir.
• Metin Türleri Masal hayal ürünü ve olağanüstülük anlatır, hikâye yaşanabilir olayları işler.
• Mektup, Afiş ve İlan Metni Mektup, afiş ve ilan metni, günlük hayatta en çok kullanılan yazı türleridir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 1: Olay örgüsünü sıralama

Örnek 1: Olay örgüsünü sıralama

"Küçük kız, bahçeye tohum ekti. Haftalarca suladı. Bir yıl sonra fidan yeşerdi." olaylarını oluş sırasına göre diziniz.

1. Adım 1: İlk olayı belirleyelim: küçük kızın bahçeye tohum ektiği olaydır.
2. Adım 2: İkinci olayı bulalım: tohum ektikten sonra haftalarca su verilmesi olaydır.
3. Adım 3: Üçüncü olayı belirleyelim: bir yıl sonra fidanın yeşermesi son olaydır.
4. Adım 4: Olayları sırayla yazalım ve aralarındaki neden-sonuç bağını kontrol edelim.

Cevap: Sıra: tohum ekti, haftalarca suladı, fidan yeşerdi.