Okuma-Anlama

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Metni amacına uygun olarak okur ve temel düşünceyi çıkarır.
• Konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikirleri bir metinde belirler.
• Metni giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine ayırır.
• Metni kendi cümleleriyle özetler ve 5N1K ile yorumlar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Anlatım Bozuklukları ve Cümle Düzeltme konusunu bilmen gerekir. Anlatım bozukluğu, cümlenin yapısında ya da anlamında görülen ve düşüncenin doğru anlaşılmasını engelleyen hatadır.

• Anlatım bozukluğunun ne olduğunu açıklar.
• Başlıca anlatım bozukluklarını tanır.
• Bozuk cümleleri örnekler üzerinden inceler.

Konu, ana fikir, yardımcı fikir, metin yapısı, özetleme, 5N1K ve metin yorumlama.

Konu Nedir?

Metni amacına uygun olarak okur ve temel düşünceyi çıkarır. Ana fikir metnin tamamını, yardımcı fikir ise bir paragrafı ilgilendirir.

Hedefler

• Metni amacına uygun olarak okur ve temel düşünceyi çıkarır.
• Konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikirleri bir metinde belirler.
• Metni giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine ayırır.
• Metni kendi cümleleriyle özetler ve 5N1K ile yorumlar.

Önemli Noktalar

Ana fikir metnin tamamını, yardımcı fikir ise bir paragrafı ilgilendirir.

Başlık konuyu daraltabilir ancak ana fikri tek başına vermez.

Özetlemede kendi cümlelerimiz kullanılır, metin kopyalanmaz.

5N1K olayları ve bilgi metinlerini çözümlemenin temel aracıdır.

Yorum yaparken dayanak olarak metnin kendisi alınır.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Ana Fikir Bulma Karıncalar yaz boyunca yemek biriktirdi, kışın aç kalmadı. metninin ana fikri nedir?

   Adım 1: Metinde karıncaların davranışı anlatılmaktadır.

   Adım 2: Bu davranışın sonucu aç kalmamak olarak verilmiştir.

   Adım 3: Yazarın vermek istediği mesaj hazırlıklı ve çalışkan olmaktır.

   Sonuç: Çalışıp hazırlanan zorluk yaşamaz.

2. Örnek 2: Konu ile Ana Fikri Ayırma Bir metinde konu denizler, ana fikir ise denizlerin kirletilmemesi olsaydı hangi başlık uygun olurdu?

   Adım 1: Konu başlığı neyden bahsedildiğini göstermelidir.

   Adım 2: Ana fikir ise bir uyarıyı ve mesaj içermelidir.

   Adım 3: Denizlerimiz ve başlıklı kısa bir metin, mesajı da kapsar.

   Sonuç: Denizlerimizi kirletmeyelim türünde bir başlık

3. Örnek 3: Metin Yapısı Bir hikâyede olayın oluş yeri, kişiler ve zaman nerede anlatılır?

   Adım 1: Metnin giriş bölümünde kişi, yer ve zaman tanıtılır.

   Adım 2: Olayın kendisi gelişme bölümünde ayrıntılandırılır.

   Adım 3: Sonuç bölümünde ise olayın sonucu ve mesaj verilir.

   Sonuç: Giriş bölümünde

4. Örnek 4: Sınav Tipi 5N1K Uygulaması Okul bahçesinde cuma günü, öğrenci meclisi toplandı cümlesinin ne zaman sorusuna verilecek cevap nedir?

   Adım 1: Zaman bildiren ifadeyi cümleden ayırırız.

   Adım 2: Cuma günü bir gün adıdır ve zaman bildirir.

   Adım 3: Ne zaman sorusunun karşılığıdır.

   Sonuç: Cuma günü

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Ana Fikir Bulma

Karıncalar yaz boyunca yemek biriktirdi, kışın aç kalmadı. metninin ana fikri nedir?

1. Adım 1: Metinde karıncaların davranışı anlatılmaktadır.
2. Adım 2: Bu davranışın sonucu aç kalmamak olarak verilmiştir.
3. Adım 3: Yazarın vermek istediği mesaj hazırlıklı ve çalışkan olmaktır.

Cevap: Çalışıp hazırlanan zorluk yaşamaz.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Sınav Tipi 5N1K Uygulaması

Okul bahçesinde cuma günü, öğrenci meclisi toplandı cümlesinin ne zaman sorusuna verilecek cevap nedir?

1. Adım 1: Zaman bildiren ifadeyi cümleden ayırırız.
2. Adım 2: Cuma günü bir gün adıdır ve zaman bildirir.
3. Adım 3: Ne zaman sorusunun karşılığıdır.

Cevap: Cuma günü

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Konu ile Ana Fikri Ayırma

Bir metinde konu denizler, ana fikir ise denizlerin kirletilmemesi olsaydı hangi başlık uygun olurdu?

1. Adım 1: Konu başlığı neyden bahsedildiğini göstermelidir.
2. Adım 2: Ana fikir ise bir uyarıyı ve mesaj içermelidir.
3. Adım 3: Denizlerimiz ve başlıklı kısa bir metin, mesajı da kapsar.

Cevap: Denizlerimizi kirletmeyelim türünde bir başlık

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük hayattan bir durumla eşleştirerek pekiştirelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Konu ile ana fikri karıştırmak: Konu, metnin işlediği olaydır; ana fikir ise yazarın o olaydan çıkarmak istediği mesajdır.
• Yardımcı fikri ana fikir sanmak: Yardımcı fikir yalnızca bir paragrafı destekler, metnin bütününü temsil etmez.
• Özet derken metni kopyalamak: Özet, kendi cümleleriyle kısa ve öz anlatımdır; uzun alıntı özet değildir.
• Dayanaksız yorum yapmak: Metinde geçmeyen bir bilgiyle cevap vermek yorum değil, tahmindir.

İpuçları

• Metni okumadan önce başlığa bakıp tahmin et, sonra okuyarak kontrol et.
• Ana fikir genellikle giriş ya da sonuç paragrafında aranır.
• Şıkları okumadan önce kendi cevabını yaz, sonra karşılaştır.
• 5N1K sorularında zaman ve yer bilgisini ayrı ayrı işaretle.

Özet

Okuma-anlamada konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikir birbirinden ayrılır. Ana fikir metnin genel mesajıdır, yardımcı fikirler onu destekler. Metin giriş-gelişme-sonuç yapısındadır; özetleme kendi cümlelerimizle kısa anlatım, yorum ise metne dayalı çıkarımdır. 5N1K soruları olayları çözümlemenin temelidir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Ana fikir metnin tamamını, yardımcı fikir ise bir paragrafı ilgilendirir. — doğru mu?
2. Başlık konuyu daraltabilir ancak ana fikri tek başına vermez. — doğru mu?
3. Özetlemede kendi cümlelerimiz kullanılır, metin kopyalanmaz. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Konu: metinde üzerinde durulan olgu veya olay 2) Doğru. Başlık: metnin adı 3) Doğru. Ana fikir: yazarın vermek istediği temel mesaj

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Paragrafta Ana Düşünce Paragraf, aynı konuyu anlatan bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümüdür.
• Anlatım Bozuklukları ve Cümle Düzeltme Anlatım bozukluğu, cümlenin yapısında ya da anlamında görülen ve düşüncenin doğru anlaşılmasını engelleyen hatadır.
• Düşünceyi Geliştirme Yolları Düşünceyi geliştirme, bir yargıyı açıklama, örnekleme, karşılaştırma, benzetme, anı anlatma ya da sayı verme yollarıyla desteklemektir.