Konu Anlatımı
Bu Derste Ne Öğreneceğiz?
Bu derste şunları öğreneceksin:
- Cumhuriyetin ne zaman ve hangi kurumun kararıyla ilan edildiğini açıklar.
- Cumhuriyetle birlikte gelen yenilikleri gruplar ve açıklar.
- Eğitim birliği ve yeni Türk alfabesinin önemini erteler.
- Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesinin anlamını kavrar.
- Laiklik ilkesi ile yeni hukuk düzeninin temel amaçlarını belirtir.
Ön Bilgi
Bu konuyu anlamak için önce Cumhuriyete Giden Yolda Mustafa Kemal Atatürk ve Türk Milleti konusunu bilmen gerekir. Millî Mücadele, düşman işgalleri karşısında milletin bağımsızlığını korumak için 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkmasıyla başladı.
- Millî Mücadele'nin hangi koşullarda başladığını açıklar.
- Millî Mücadele dönemindeki önemli olayları tarihleriyle sıralar.
- Mustafa Kemal Atatürk'ün liderlik özelliklerini örneklerle belirtir.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte eğitim, hukuk, kadın hakları, laiklik ve ekonomide başlayan değişimlerin tanıtılması.
Konu Nedir?
Cumhuriyetin ne zaman ve hangi kurumun kararıyla ilan edildiğini açıklar. Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir.
Hedefler
- Cumhuriyetin ne zaman ve hangi kurumun kararıyla ilan edildiğini açıklar.
- Cumhuriyetle birlikte gelen yenilikleri gruplar ve açıklar.
- Eğitim birliği ve yeni Türk alfabesinin önemini erteler.
- Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesinin anlamını kavrar.
- Laiklik ilkesi ile yeni hukuk düzeninin temel amaçlarını belirtir.
- Yeniliklerin günlük hayattaki karşılıklarını somut örneklerle gösterir.
Önemli Noktalar
Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir.
Eğitim birliği ile köylerde köy okulları açılmış, öğretmen okulları kurulmuştur.
Yeni Türk alfabesi 1928'de kabul edilmiş, okuma yazmayı kolaylaştırmıştır.
Kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934'te verilmiştir.
Laiklik, dinin devlet işlerinden ayrılması demektir; dinin kendisi yasaklanmamıştır.
Medeni kanun ve ceza kanunu ile hak ve cezalar yazılı kurallara bağlanmıştır.
Şeker fabrikaları, demiryolları ve sanayi çalışmaları ekonomideki yeniliklerdendir.
Takvimde ay ve gün adlarının Türkçeleştirilmesi de Cumhuriyetle birlikte yapılmıştır.
Kurallar ve Örüntüler
| Terim | Anlamı |
|---|
| Cumhuriyet | egemenliğin millete ait olduğu yönetim biçimi |
| 29 Ekim 1923 | Cumhuriyetin ilan edildiği tarih |
| 1928 | yeni Türk alfabesinin kabul edildiği yıl |
| 1934 | kadınlara seçme ve seçilme hakkının verildiği yıl |
| Eğitim birliği | köy okulları ve öğretmen okullarının yaygınlaşması |
| Laiklik | din ile devlet işlerinin ayrılması |
| Medeni kanun | kişilerin hak ve borçlarını düzenler; ceza kanunu: cezaları düzenler |
Örnekler
- Örnek 1: Tarih Eşleştirme Yeni Türk alfabesi hangi yıl kabul edilmiştir?
Adım 1: Soruda istenen bilgi, alfabeyle ilgili bir tarihtir.
Adım 2: Eğitim birliği döneminde okuma yazma yeniden düzenlenmiştir.
Adım 3: Yeni Türk alfabesi 1928 yılında kabul edilmiştir.
Sonuç: 1928 yılı
- Örnek 2: Kanun Alanını Bulma Bir kişinin evlilikle ilgili hak ve borçlarını hangi kanun düzenler?
Adım 1: Soru, kişilerin haklarıyla ilgilidir.
Adım 2: Medeni kanun, kişilerin hak ve borçlarının yazılı kurallarını belirler.
Adım 3: Ceza kanunu ise suçlarda uygulanacak cezaları düzenlediği için bu konuya uymaz.
Sonuç: Medeni kanun
- Örnek 3: Laiklik Yorumu Laiklik ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
Adım 1: Laiklik kavramının neyi ayırdığını düşünürüz.
Adım 2: Laiklik, din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır.
Adım 3: Dinin tamamen ortadan kaldırıldığını söyleyen yorum yanlıştır.
Sonuç: Din ile devlet işlerinin ayrıldığı yorum
- Örnek 4: Hatalı Yorumu Düzeltme Bir öğrenci, Cumhuriyetle birlikte köylerde okulların kapatıldığını söylüyor. Bu yorum neden yanlıştır?
Adım 1: Öğrencinin söylediği yönde eğitim birliğini hatırlarız.
Adım 2: Eğitim birliği, köylerde okul açılmasını yaygınlaştırmıştır.
Adım 3: Okul kapatmak yerine köy okulları açıldığı için yorum yanlıştır.
Sonuç: Eğitim birliği köylerde okul açılmasını sağlamıştır, okullar kapatılmamıştır.
- Örnek 5: Olayları Sıralama Cumhuriyetin ilanı, yeni Türk alfabesi ve kadınlara seçilme hakkı olayları hangi sırayla gerçekleşmiştir?
Adım 1: Cumhuriyetin ilanı 1923 yılındadır ve en erken olaydır.
Adım 2: Yeni Türk alfabesi 1928 yılında kabul edilmiştir.
Adım 3: Kadınlara seçme ve seçilme hakkı ise 1934'te verilmiştir.
Sonuç: Cumhuriyetin ilanı, yeni Türk alfabesi, kadınlara seçilme hakkı sırasıyla
Basit Örnek
Önce kolay bir örnekle başlayalım.
Örnek 1: Tarih Eşleştirme
Yeni Türk alfabesi hangi yıl kabul edilmiştir?
- Adım 1: Soruda istenen bilgi, alfabeyle ilgili bir tarihtir.
- Adım 2: Eğitim birliği döneminde okuma yazma yeniden düzenlenmiştir.
- Adım 3: Yeni Türk alfabesi 1928 yılında kabul edilmiştir.
Cevap: 1928 yılı
İleri Örnek
Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.
Örnek 5: Olayları Sıralama
Cumhuriyetin ilanı, yeni Türk alfabesi ve kadınlara seçilme hakkı olayları hangi sırayla gerçekleşmiştir?
- Adım 1: Cumhuriyetin ilanı 1923 yılındadır ve en erken olaydır.
- Adım 2: Yeni Türk alfabesi 1928 yılında kabul edilmiştir.
- Adım 3: Kadınlara seçme ve seçilme hakkı ise 1934'te verilmiştir.
Cevap: Cumhuriyetin ilanı, yeni Türk alfabesi, kadınlara seçilme hakkı sırasıyla
Adım Adım Çözülmüş Örnekler
İki örneği birlikte adım adım çözelim.
Cevap: 1928 yılı
Örnek 2: Kanun Alanını Bulma
Bir kişinin evlilikle ilgili hak ve borçlarını hangi kanun düzenler?
- Adım 1: Soru, kişilerin haklarıyla ilgilidir.
- Adım 2: Medeni kanun, kişilerin hak ve borçlarının yazılı kurallarını belirler.
- Adım 3: Ceza kanunu ise suçlarda uygulanacak cezaları düzenlediği için bu konuya uymaz.
Cevap: Medeni kanun
Kavram Karşılaştırma Tablosu
Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.
| Kavram | Ne ifade eder | Ayrımı |
|---|
| Cumhuriyet | egemenliğin millete ait olduğu yönetim biçimi | Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir. |
| 29 Ekim 1923 | Cumhuriyetin ilan edildiği tarih | Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir. |
| 1928 | yeni Türk alfabesinin kabul edildiği yıl | Yeni Türk alfabesi 1928'de kabul edilmiş, okuma yazmayı kolaylaştırmıştır. |
| 1934 | kadınlara seçme ve seçilme hakkının verildiği yıl | Kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934'te verilmiştir. |
| Eğitim birliği | köy okulları ve öğretmen okullarının yaygınlaşması | Eğitim birliği ile köylerde köy okulları açılmış, öğretmen okulları kurulmuştur. |
| Laiklik | din ile devlet işlerinin ayrılması | Laiklik, dinin devlet işlerinden ayrılması demektir; dinin kendisi yasaklanmamıştır. |
Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim
Bu derste öğrendiklerimizi ve yaşamdan karşılıklarını birlikte görelim.
| Öğrendiğimiz bilgi | Günlük hayattan örneği |
|---|
| Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir. | Yeni Türk alfabesi hangi yıl kabul edilmiştir? |
| Eğitim birliği ile köylerde köy okulları açılmış, öğretmen okulları kurulmuştur. | Bir kişinin evlilikle ilgili hak ve borçlarını hangi kanun düzenler? |
| Yeni Türk alfabesi 1928'de kabul edilmiş, okuma yazmayı kolaylaştırmıştır. | Laiklik ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur? |
| Kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934'te verilmiştir. | Bir öğrenci, Cumhuriyetle birlikte köylerde okulların kapatıldığını söylüyor. Bu yorum neden yanlıştır? |
Sık Yapılan Hatalar
- Cumhuriyet ilan tarihini karıştırmak: Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir; bu tarihi başka önemli tarihlerle değiştirmeden bilmek gerekir.
- Yeni Türk alfabesini yanlış yıla bağlamak: Okuma yazmayı kolaylaştıran yeni Türk alfabesi 1928'de kabul edilmiştir, Cumhuriyetin ilan yılı değildir.
- Laikliği dinin yasaklanması sanmak: Laiklik din ile devlet işlerinin ayrılmasıdır; dinin kendisini yasaklamaz, bu yüzden açıklama yanlış yapılır.
- Kadın haklarını yakınlara verilen izin sanmak: Kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934'te kanunla bütün kadın vatandaşlara tanınmıştır.
İpuçları
- Cumhuriyetten gelen yenilikleri konu başlığı hâlinde yaz ve her birine iki cümleyle örnek ekle.
- Tarih sorularında 1923, 1928 ve 1934 sayılarını üçlü bir liste hâlinde ezberle.
- Laiklik ile ilgili bir soru geldiğinde önce dinin kendisinin yasaklanıp yasaklanmadığını sor.
- Eğitim birliği, alfabe ve hukuk başlıklarını tablo hâline getirerek karıştırmadan çalış.
- Okulun çalışma saatini ve takvimde yazan Türkçe ay adlarını gözlemleyerek bağlantı kur.
Özet
Cumhuriyet, egemenliğin millete ait olduğu yönetim biçimi olarak 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir. Bu dönemde eğitim birliği ile köy okulları ve öğretmen okulları yaygınlaştı, 1928'de yeni Türk alfabesi kabul edildi, 1934'te kadınlara seçme ve seçilme hakkı verildi. Laiklik ilkesi din ile devlet işlerini ayırdı; medeni kanun ve ceza kanunu hak ve cezaları yazılı kurallara bağladı. Şeker fabrikaları, demiryolları ve sanayi çalışmaları ekonomik ilerlemeyi, takvimde Türkçe adlar ise dilimizin günlük kullanımını destekledi.
Kendini Dene
Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.
- Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edilmiştir. — doğru mu?
- Eğitim birliği ile köylerde köy okulları açılmış, öğretmen okulları kurulmuştur. — doğru mu?
- Yeni Türk alfabesi 1928'de kabul edilmiş, okuma yazmayı kolaylaştırmıştır. — doğru mu?
Cevap anahtarı: 1) Doğru. Cumhuriyet: egemenliğin millete ait olduğu yönetim biçimi 2) Doğru. 29 Ekim 1923: Cumhuriyetin ilan edildiği tarih 3) Doğru. 1928: yeni Türk alfabesinin kabul edildiği yıl
Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.
İlgili Konular
Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:
- Okulda Demokratik Katılım Okulda demokratik katılım; başkan ve başkan yardımcılarının seçimle göreve gelmesi, öğrenci meclisinin istekleri iletmesi ve sınıf kurallarının birlikte belirlenmesiyle sağlanır.
- Cumhuriyete Giden Yolda Mustafa Kemal Atatürk ve Türk Milleti Millî Mücadele, düşman işgalleri karşısında milletin bağımsızlığını korumak için 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkmasıyla başladı.
- Demokratik Değerler ve Sorumluluklarımız Demokrasi, halkın yönetime katıldığı ve kararların ortak kurallara göre alındığı yaşam biçimidir.
