Kültür ve Kültürel Miras

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Kültürün maddi ve manevi unsurlarını örnekleriyle ayırt eder.
• Millî ve manevi değerlerini tanır ve önemini açıklar.
• Ülkemizin kültürel miras örneklerini yeriyle birlikte belirtir.
• Kültürel mirası koruma sorumluluğunu davranışlarıyla ifade eder.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Afetlerin Etkilerinin Azaltılması konusunu bilmen gerekir. Afet; doğal ya da insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkıp insanların yaşamını olumsuz etkileyen olaydır.

• Doğal afetleri ve insan kaynaklı afetleri ayırt eder.
• Afet öncesinde alınması gereken önlemleri sıralar.
• Afet sırasında güvenli davranışları uygular.

Kültürün maddi ve manevi unsurları, millî değerler, gelenekler ve kültürel mirasın korunması.

Konu Nedir?

Kültürün maddi ve manevi unsurlarını örnekleriyle ayırt eder. Kültür toplumun kimliğini ve yaşam biçimini belirler.

Hedefler

• Kültürün maddi ve manevi unsurlarını örnekleriyle ayırt eder.
• Millî ve manevi değerlerini tanır ve önemini açıklar.
• Ülkemizin kültürel miras örneklerini yeriyle birlikte belirtir.
• Kültürel mirası koruma sorumluluğunu davranışlarıyla ifade eder.

Önemli Noktalar

Kültür toplumun kimliğini ve yaşam biçimini belirler.

Deyim, atasözü ve gelenekler manevi kültürün unsurlarıdır.

Bayrağımız ve İstiklâl Marşımız millî değerlerimizdendir.

Göbeklitepe Şanlıurfa'da, Efes Antik Kenti İzmir'dedir.

Tarihî eserlere zarar vermek kültürel mirası yok eder.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Kültür Unsurunu Sınıflandırma Bir caminin minaresi kültürün hangi unsuruna örnektir?

   Adım 1: Minare, insanların yaptığı ve görülebilen somut bir yapıdır.

   Adım 2: Somut ve taşınmaz olanlar maddi kültür kapsamında değerlendirilir.

   Adım 3: Yapılar mimariye girdiği için cevap maddi kültürdür.

   Sonuç: Maddi kültür, mimari unsurdur.

2. Örnek 2: Manevi Kültür Örneği Aşağıdakilerden hangisi manevi kültürün bir örneğidir: halk oyunu, kıyafet, köprü, çini tabak?

   Adım 1: Kıyafet, köprü ve çini tabak somut eserlerdir.

   Adım 2: Halk oyunu ise davranış ve gelenek temelli, somut olmayan bir değerdir.

   Adım 3: Somut olmayan değerler manevi kültürün parçasıdır.

   Sonuç: Halk oyunu

3. Örnek 3: Yer-Eser Eşleştirme Dünyanın bilinen en eski tapınak alanı olarak kabul edilen alan hangi ilimizdedir?

   Adım 1: Soruda tarih öncesi bir tapınak alanı anlatılmaktadır.

   Adım 2: Göbeklitepe'nin Şanlıurfa'da bulunduğunu hatırlarız.

   Adım 3: Şıklarda Şanlıurfa varsa onu seçeriz.

   Sonuç: Şanlıurfa

4. Örnek 4: Sınav Tipi Koruma Davranışı Okul gezisinde tarihî bir yazıtın üstüne adını yazmak isteyen bir arkadaşına ne söylemelisin?

   Adım 1: Yazıtlerin kültür mirası olduğunu ve koruma altında olduğunu belirtirsin.

   Adım 2: Üzerine yazmanın eseri kalıcı olarak tahrip edeceğini açıklarsın.

   Adım 3: Yerine fotoğraf çekmeyi ve bilgi panosunu okumayı önerirsin.

   Sonuç: Eserlere zarar verilmemesi gerektiğini, onun yerine fotoğraf çekilebileceğini söylersin.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Kültür Unsurunu Sınıflandırma

Bir caminin minaresi kültürün hangi unsuruna örnektir?

1. Adım 1: Minare, insanların yaptığı ve görülebilen somut bir yapıdır.
2. Adım 2: Somut ve taşınmaz olanlar maddi kültür kapsamında değerlendirilir.
3. Adım 3: Yapılar mimariye girdiği için cevap maddi kültürdür.

Cevap: Maddi kültür, mimari unsurdur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Sınav Tipi Koruma Davranışı

Okul gezisinde tarihî bir yazıtın üstüne adını yazmak isteyen bir arkadaşına ne söylemelisin?

1. Adım 1: Yazıtlerin kültür mirası olduğunu ve koruma altında olduğunu belirtirsin.
2. Adım 2: Üzerine yazmanın eseri kalıcı olarak tahrip edeceğini açıklarsın.
3. Adım 3: Yerine fotoğraf çekmeyi ve bilgi panosunu okumayı önerirsin.

Cevap: Eserlere zarar verilmemesi gerektiğini, onun yerine fotoğraf çekilebileceğini söylersin.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Maddi kültür, mimari unsurdur.

Örnek 2: Manevi Kültür Örneği

Aşağıdakilerden hangisi manevi kültürün bir örneğidir: halk oyunu, kıyafet, köprü, çini tabak?

1. Adım 1: Kıyafet, köprü ve çini tabak somut eserlerdir.
2. Adım 2: Halk oyunu ise davranış ve gelenek temelli, somut olmayan bir değerdir.
3. Adım 3: Somut olmayan değerler manevi kültürün parçasıdır.

Cevap: Halk oyunu

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Yaşamda Uygulayalım

Öğrendiklerimizi günlük yaşamda nasıl kullanacağımızı birlikte görelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Maddi ve manevi kültürü karıştırmak: Taşınabilir ya da yapı olan eserler maddi kültürdendir; gelenek, dil ve müzik manevi kültürdendir.
• Eser ile yeri karıştırmak: Göbeklitepe Şanlıurfa, Efes İzmir, Nemrut Dağı Adıyamandadır; yer adları sorulduğunda il eşleştirmesi mutlaka kontrol edilmelidir.
• Millî değerleri kişisel tercihlerle karıştırmak: Sevdiğimiz oyun ya da renk kişisel seçimdir; bayrak ve İstiklâl Marşı ise millî değerdir.
• Kültürel mirası yalnızca müze eseri sanmak: Gelenek, el sanatı ve yöresel kıyafetler de korunması gereken kültürel mirasın parçalarıdır.

İpuçları

• Kültür unsurlarını somut ve somut olmayan diye iki sütuna ayırarak çalış.
• Eser-il eşleştirmelerini küçük bir harita üzerinde işaretle.
• Sınavda taşınabilir, yapı, gelenek ipuçlarını görürsen maddi-manev ayrımını hemen uygula.
• Millî değer sorularında bayrak, marş ve bağımsızlık kelimelerini ara.

Özet

Kültür, bir toplumun dil, gelenek, sanat, mimari ve yaşam biçimini kapsayan maddi ve manevi değerleridir. Bayrağımız ve İstiklâl Marşımız millî değerlerimizdir. Göbeklitepe, Efes, Nemrut Dağı ve Pamukkale kültürel mirasımızdandır; bu eserleri ve geleneklerimizi korumak gelecek nesillere aktarmanın yoludur.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Kültür toplumun kimliğini ve yaşam biçimini belirler. — doğru mu?
2. Deyim, atasözü ve gelenekler manevi kültürün unsurlarıdır. — doğru mu?
3. Bayrağımız ve İstiklâl Marşımız millî değerlerimizdendir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Kültür: bir toplumun maddi ve manevi değerlerinin tümü 2) Doğru. Manevi kültür: dil, inanç, gelenek, müzik 3) Doğru. Maddi kültür: yapılar, kıyafetler, el sanatları eserleri

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Geçmişten Bugüne Oyun ve Oyuncak Oyun, belirli kuralları olan bir etkinliktir; oyuncak ise bu etkinlikte kullanılan nesnedir.
• Afetlerin Etkilerinin Azaltılması Afet; doğal ya da insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkıp insanların yaşamını olumsuz etkileyen olaydır.
• Ailenin Tarihi Ailenin tarihi, aile bireylerinin kuşaklar boyunca yaşadığı olayların ve değişimlerin tümüdür.