3. SınıfTürkçe
Türkçe · 3. Sınıf · HAK VE SORUMLULUKLARIMIZ
Bu derste şunları öğreneceksin:
Bu konuyu anlamak için önce Şiir Metni konusunu bilmen gerekir. Şiir, düşünce ve duygunun ölçü ve uyak gibi ses düzenleriyle yoğrularak dizeler hâlinde anlatıldığı söz sanatıdır.
Bilimsel metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerinin görevini, nesnel anlatımın özelliklerini; denemede ise kişisel düşüncenin kanıtla desteklenmesini ve düşünceyi geliştirme yollarını örneklerle inceler.
Bilimsel metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerinin görevlerini tanıyabilme Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur.
Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur.
Gözlem bölümü yalnızca görülenleri içerir, yorum bölüm içinde yapılmaz.
Araştırma bölümünde karşılaştırma ve açıklama yapılarak konu ayrıntılandırılır.
Sonuç bölümü gözlemlere bağlanarak yazılır ve doğrulanabilir bir yargı içerir.
Denemede yazar kendi düşüncesini kanıtlarla destekler ve akıcı anlatımla geliştirir.
Denemede tez, antitez ve sentez düşünceyi derinleştiren güçlü araçlardır.
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Bilimsel metin düzeni | Gözlem → Araştırma → Sonuç |
| Sonuç kalıbı | Bu veriler … gösterir. |
| Deneme düzeni | Giriş → Tez → Kanıt → Geliştirme → Sonuç |
| Kanıt türleri | Gözlem, örnek, karşılaştırma, açıklama |
| Nesnel dil ölçütü | Yorum yok, doğrulanabilir veri var |
| Düşünce geliştirme bağlacı | Çünkü … / Örneğin … |
Adım 1: Metinde yalnızca görülen ya da ölçülen bilgileri işaretleyin.
Adım 2: Karşılaştırma ve açıklama yapılan bölümleri ayrı bir grupta toplayın.
Adım 3: Son bölümde verilerden yargıya varılan cümleyi bulun.
Adım 4: Bölümleri gözlem, araştırma ve sonuç başlıklarıyla sıralayın.
Sonuç: Görülen ve ölçülen bilgiler gözlem bölümünü, karşılaştırma ile yapılan açıklamalar araştırma bölümünü, verilerden çıkarılan yargı ise sonuç bölümünü oluşturur. Bu sıra değiştirildiğinde metin, okuru sonuca götüremez.
Adım 1: Cümledeki değerlendirme belirten sözcükleri işaretleyin.
Adım 2: Cümlenin hangi gözleme dayandığını belirleyin.
Adım 3: Değerlendirme sözcüklerini kaldırıp gözlemi anlatan bir cümle kurun.
Adım 4: Yeni cümle aynı bilgiyi veriyorsa denetim tamamlanmış sayılır.
Sonuç: Öznel: Bu tablo bence çok sıkıcıydı. Nesnel: Deneyde ışık şiddeti sabit tutulduğunda tablo beş dakika sonra okunabilir hâle geldi. Nesnel cümle değerlendirme içermez, gözlenebilir bir durumu bildirir.
Adım 1: Paragraftaki temel düşünceyi tek cümleyle yazın.
Adım 2: Bu düşünceyi bir açıklama cümlesiyle genişletin.
Adım 3: Konuyla ilgili somut bir örnek ya da karşılaştırma ekleyin.
Adım 4: Paragrafın düşünceyi desteklediğini okuyarak denetleyin.
Sonuç: Temel düşünce bir cümleyle kurulur, ardından açıklama ve örnek eklenerek düşünce desteklenir. Böylece okur, düşüncenin neden savunulduğunu görebilir.
Adım 1: Konuya ilişkin sizin savunduğunuz görüşü tek cümleyle yazın.
Adım 2: Karşı görüşü temsil eden bir cümle kurun.
Adım 3: İki görüşün kesiştiği ya da dengelendiği noktayı belirtin.
Adım 4: Üç cümlenin birbirine bağlandığını denetleyin.
Sonuç: Tez savunulan görüşü, antitez karşı görüşü, sentez ise ikisini değerlendiren dengeli yaklaşımı belirtir. Böylece deneme tek yönlü kalmaz, düşünce geliştirilir.
Adım 1: Gözlemlediğiniz somut bir durum seçin ve gözlem bölümüne yazın.
Adım 2: Bu durumun nedenini araştırma bölümünde açıklayın.
Adım 3: Açıklamayı destekleyen ikinci bir gözlem ekleyin.
Adım 4: Sonuçta gözlemlere dayanan tek bir yargıya varın.
Sonuç: verilen parça: Gözlem: Aynı sayfayı gece okurken gözlerim daha çabuk yoruluyor. Araştırma: Masa lambasının doğrudan gözüme ışık göndermesi, gözün karanlığa uyum süresini kısaltıyor. Bu yüzden kâğıdın aydınlatıldığı alanın genişliği önemlidir. Sonuç: Bu gözlemler, çalışma sırasında lambanın arkaya yerleştirilmesinin göz yorgunluğunu azalttığını göstermektedir.
Önce kolay bir örnekle başlayalım.
Örnek 1: Metin Bölümlerini Belirleme
Kısa bir metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerini ayırarak yazınız.
Cevap: Görülen ve ölçülen bilgiler gözlem bölümünü, karşılaştırma ile yapılan açıklamalar araştırma bölümünü, verilerden çıkarılan yargı ise sonuç bölümünü oluşturur. Bu sıra değiştirildiğinde metin, okuru sonuca götüremez.
Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.
Örnek 5: Özgün Bilimsel Metin Yazma
Ders çalışırken masa lambasının kullanımına ilişkin kısa bir bilimsel metin yazınız.
Cevap: verilen parça: Gözlem: Aynı sayfayı gece okurken gözlerim daha çabuk yoruluyor. Araştırma: Masa lambasının doğrudan gözüme ışık göndermesi, gözün karanlığa uyum süresini kısaltıyor. Bu yüzden kâğıdın aydınlatıldığı alanın genişliği önemlidir. Sonuç: Bu gözlemler, çalışma sırasında lambanın arkaya yerleştirilmesinin göz yorgunluğunu azalttığını göstermektedir.
İki örneği birlikte adım adım çözelim.
Örnek 2: Nesnel İfadeyi Yeniden Yazma
Öznel bir cümleyi nesnel hâle getirin.
Cevap: Öznel: Bu tablo bence çok sıkıcıydı. Nesnel: Deneyde ışık şiddeti sabit tutulduğunda tablo beş dakika sonra okunabilir hâle geldi. Nesnel cümle değerlendirme içermez, gözlenebilir bir durumu bildirir.
Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.
| Kavram | Ne ifade eder | Ayrımı |
|---|---|---|
| Bilimsel metin düzeni | Gözlem → Araştırma → Sonuç | Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur. |
| Sonuç kalıbı | Bu veriler … gösterir. | Sonuç bölümü gözlemlere bağlanarak yazılır ve doğrulanabilir bir yargı içerir. |
| Deneme düzeni | Giriş → Tez → Kanıt → Geliştirme → Sonuç | Deneme yazarken her paragraftan sonra burada hangi kanıt var diye sorun; kanıtsız paragrafı genişletmenize gerek yoktur. |
| Kanıt türleri | Gözlem, örnek, karşılaştırma, açıklama | Deneme yazarken her paragraftan sonra burada hangi kanıt var diye sorun; kanıtsız paragrafı genişletmenize gerek yoktur. |
| Nesnel dil ölçütü | Yorum yok, doğrulanabilir veri var | Bir cümlenin bilimsel metne uygunluğunu sınamak için bunu nasıl doğrulayabilirim sorusunu sorun; cevap yoksa cümle nesnel değildir. |
| Düşünce geliştirme bağlacı | Çünkü … / Örneğin … | Denemede düşünceyi gerekçesiz bırakmak. Neden yanlıştır: denemenin amacı düşüncesini kanıtla desteklemektir; kanıtsız düşünce okuru ikna etme görevin… |
Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.
| Öğrendiğimiz bilgi | Günlük hayattan örneği |
|---|---|
| Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur. | Kısa bir metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerini ayırarak yazınız. |
| Gözlem bölümü yalnızca görülenleri içerir, yorum bölüm içinde yapılmaz. | Öznel bir cümleyi nesnel hâle getirin. |
| Araştırma bölümünde karşılaştırma ve açıklama yapılarak konu ayrıntılandırılır. | Bir deneme paragrafında düşünceyi geliştiren iki yöntemi uygulayınız. |
| Sonuç bölümü gözlemlere bağlanarak yazılır ve doğrulanabilir bir yargı içerir. | Bir konu hakkında tez, antitez ve sentez cümlelerini sırayla yazınız. |
Bilimsel metin, gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerinden oluşan, olgulara dayanan ve nesnel bir dille yazılan metin türüdür. Gözlem bölümünde görülen ve ölçülen bilgiler düzenli biçimde anlatılır; araştırma bölümünde karşılaştırmalar ve açıklamalarla konu ayrıntılandırılır; sonuç bölümünde ise verilere bağlanarak doğrulanabilir bir yargıya varılır. Deneme ise yazarın kendi düşüncesini kanıtlarla destekleyerek akıcı biçimde anlattığı yazı türüdür. Denemede yazar kendi bakış açısını korur; düşünce, açıklama, örnek, karşılaştırma ve soru yoluyla geliştirilir. Bilimsel metinde doğruluk, denemede ise akıcılık ve düşüncenin inandırıcılığı esastır.
Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.
Cevap anahtarı: 1) Doğru. Bilimsel metin düzeni: Gözlem → Araştırma → Sonuç 2) Doğru. Sonuç kalıbı: Bu veriler … gösterir. 3) Doğru. Deneme düzeni: Giriş → Tez → Kanıt → Geliştirme → Sonuç
Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.
Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:
Bilimsel metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerinin görevlerini tanıyabilme Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur.
Bu konuyu anlamak için önce Şiir Metni konusunu bilmen gerekir. Şiir, düşünce ve duygunun ölçü ve uyak gibi ses düzenleriyle yoğrularak dizeler hâlinde anlatıldığı söz sanatıdır. Bilimsel metinde gözlem, araştırma ve sonuç bölümlerinin görevini, nesnel anlatımın özelliklerini; denemede ise kişisel düşüncenin kanıtla…
Bilimsel metin, olgulara dayanan ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulur.
Hata: Gözlem bölümüne kendi yorumunu karıştırmak. Neden yanlıştır: gözlem yalnızca görülen, ölçülen ve derlenen bilgileri içerir; yorum ayrı bölümde verilmelidir. Hata: Sonuç bölümünü gözlemlere hiç göndermeden yazmak. Neden yanlıştır: bağlantısız bir yargı, metinde önceki bölümlerin neden yazıldığını açıklamaz ve…
Bilimsel metin düzeni: Gözlem → Araştırma → Sonuç · Sonuç kalıbı: Bu veriler … gösterir. · Deneme düzeni: Giriş → Tez → Kanıt → Geliştirme → Sonuç · Kanıt türleri: Gözlem, örnek, karşılaştırma, açıklama
Bir bilimsel metinde sayısal veri kullanılırken nelere dikkat edilmelidir?
Doğru cevap: B) Verinin kaynağının belirtilmesine
Doğrulanabilir olma koşulu, verinin nereden alındığının bilinmesini gerektirir. Uydurma ya da kaynağı belirsiz sayılar metnin güvenilirliğini zayıflatır.
Bilimsel metinde yalnızca görülen ve ölçülen bilgilerin anlatıldığı bölüm hangisidir?
Doğru cevap: A) Gözlem
Gözlem bölümü, konuyla ilgili görülen, ölçülen ya da derlenen bilgilerin düzenli biçimde anlatıldığı yerdir. Araştırmada ayrıntılara girilir, sonuçta yargıya varılır.
Bu veriler gösterir biçimindeki bir cümle hangi bölümde yer alır?
Doğru cevap: D) Sonuç
Bu cümle verilerden yola çıkarak bir yargıya varır ve önceki bölümlere gönderme yapar. Bu yüzden sonuç bölümünde bulunur.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türkçe için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Bilimsel Metin ve Deneme konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç