Büyük Harf ve Kısaltmaların Yazımı

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Cümlenin ilk sözcüğünü büyük harfle yazar.
• Kişi, hayvan, yer ve kurum adlarını büyük harfle yazar.
• Ve, ile, de, da, ki bağlaçlarını küçük harfle yazar.
• Kısaltmaları büyük harfle, nokta ile yazar.
• Tarih ve ölçü bildiren sayıları rakamla yazar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Yazma Süreci ve Yazma Planı konusunu bilmen gerekir. Yazma işi hazırlık, planlama, yazma, kontrol ve düzeltme aşamalarından oluşur.

• Yazma sürecinin aşamalarını sırayla söyler ve her aşamanın görevini açıklar.
• Yazma planının ne olduğunu günlük hayattan örneklerle anlatır.
• Bir konu için başlık, bölüm sırası ve kısa notlardan oluşan basit bir yazma planı hazırlar.

Büyük harf ve kısaltma nedir?

Yazıda düzeni sağlamak için bazı sözcükler büyük harfle, bazı kısa yazımlar nokta ile yazılır. Bu kurallara uyulmazsa yazı yanlış görünür.

Adını, kitap adını ve ev adresini yazarken bu kurallara ihtiyaç duyarız.

Büyük harf hangi yerlerde kullanılır?

Her cümlenin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. Kişi adları, soyadları, hayvan adları, yer adları ve kurum adları da büyük harfle yazılır. Özel ad olan sözcüğe ek getirildiğinde ek kesme işaretiyle ayrılır: İstanbul'da, Ankara'dan.

Küçük harfle yazılan sözcükler nelerdir?

• Ve, ile, de, da, den, dan, ki gibi bağlaçlar cümlenin içinde küçük harfle yazılır.
• Mi, mı, mu, mü soru ekleri de küçük harfle yazılır.
• Gün adları küçük harfle yazılır: pazartesi, salı, çarşamba.
• Yeni bir cümle başlarsa büyük harfle yazılır: Ve oyun oynadı.

Kısaltma nasıl yazılır?

Bir sözcüğün kısaltılmış hâline kısaltma denir. Kısaltma büyük harfle başlar ve nokta ile biter. Kısaltmadan sonraki sözcük ona bitişik yazılır: Dr. Ahmet.

Kısaltmanın noktası cümlenin sonunu göstermez; bu yüzden sonuna ayrıca nokta konmaz.

Sayı ve tarih yazımı

Sayılar hem harfle hem rakamla yazılabilir. Aynı cümlede birden çok sayı geçiyorsa ve ölçü, tarih, sıra bildiriliyorsa sayı rakamla yazılır.

Örnek: bir afiş nasıl yazılır?

Kütüphanenin açılış afişini yazıp büyük harfleri denetleyelim.

1. Afiş başlığı özel bir başlıktır: KÜTÜPHANE AÇILIYOR biçiminde yazılır.
2. 1 Ekim satırında tarih rakamla yazılır, ay adı büyük harfle başlar.
3. Saat: 10.00 satırında ölçü bildiren sayı rakamla yazılır.
4. Sınıf 3-A satırında sınıf adı büyük harfle yazılır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Cümledeki büyük harf hatasını düzeltme

"mehmet ve ayşe, ıstanbul'da oturuyor." cümlesindeki hataları bulunuz.

1. Adım 1: Cümlenin ilk sözcüğünü denetleriz. İlk sözcük büyük harfle başlamalıdır.
2. Adım 2: Kişi adlarını denetleriz. Mehmet ve Ayşe büyük harfle yazılır.
3. Adım 3: Yer adını denetleriz. İstanbul bir yer adı olduğu için büyük harfle başlar.
4. Adım 4: Ve bağlacını denetleriz. Bağlaç cümle ortasında küçük harfle kalmalıdır.

Cevap: Doğru yazım: "Mehmet ve Ayşe, İstanbul'da oturuyor."

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Özel ada ek getirilmesi

"bursa'dan gelen zeynep'in defteri" yazımını doğru biçime getiriniz.

1. Adım 1: Bursa'nın bir yer adı olduğunu düşünüp büyük harfle yazarız.
2. Adım 2: Yer adına ek geldiği için ekten önce kesme işareti koyarız: Bursa'dan.
3. Adım 3: Zeynep bir kişi adı olduğu için büyük harfle başlarız.
4. Adım 4: Kişi adına ek geldiği için kesme işaretiyle ayırırız: Zeynep'in.

Cevap: Doğru yazım: "Bursa'dan gelen Zeynep'in defteri".

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Adres yazımında kısaltmalar

"Dr. elif şahin, çiçek sok. no 4" yazımını doğru biçime getiriniz.

1. Adım 1: Kişi adını büyük harfle yazarız: Elif Şahin.
2. Adım 2: Dr. kısaltmasını büyük harfle, noktasıyla yazıp adıyla bitiştiririz.
3. Adım 3: Sok. kısaltmasını büyük harfle başlatıp nokta ile bitiririz.
4. Adım 4: Kapı numarasını No: biçiminde yazarız.

Cevap: Doğru yazım: "Dr. Elif Şahin, Çiçek Sok. No: 4".

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Özet

Cümlenin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. Kişi, hayvan, yer ve kurum adları ile kitap, dergi, afiş başlıkları büyük harfle yazılır. Ve, ile, de, da, ki bağlaçları cümle içinde küçük harflidir. Kısaltmalar büyük harfle başlar, nokta ile biter ve sonraki sözcüğe bitişik yazılır. Ölçü, tarih ve sıra bildiren sayılar rakamla yazılır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kısaltmanın noktasını atlamak: Sok yerine Sok. yazılır.
• Kısaltmadan sonra boşluk bırakmak: Dr. Ahmet doğrudur.
• Bağlaçları büyük harfle yazmak: cümle ortasında bunlar küçük harflidir.
• Gün adlarını büyük harfle yazmak: pazartesi doğru yazımdır.
• Bütün harfleri büyük yapmak: cümleler ŞİRKET biçiminde yazılmaz.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Her cümlenin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. — doğru mu?
2. Kişi, hayvan, yer ve kurum adları özel addır ve büyük harfle yazılır. — doğru mu?
3. Kitap, dergi, afiş ve ilan başlıklarının bütün sözcükleri büyük harfle yazılır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Cümlenin ilk sözcüğü = büyük harf. 2) Doğru. Özel ad = büyük harfle başlar, eki kesme işaretiyle ayrılır. 3) Doğru. Ve, ile, de, da, ki, mi = cümlenin içinde küçük harf.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Yazılı Anlatım Türleri ve Özellikleri Yazılı anlatım, bir olayı, düşünceyi ya da isteği kâğıda dökerek anlatmaktır.
• Yazma Süreci ve Yazma Planı Yazma işi hazırlık, planlama, yazma, kontrol ve düzeltme aşamalarından oluşur.
• Dinleme ve Dinlediğini Anlama Dinleme, karşımızdakinin sözünü duyup anlamaktır.