Büyük Harf ve Kısaltmaların Yazımı

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Cümlenin ilk sözcüğünü büyük harfle yazar.
• Kişi, hayvan, yer ve kurum adlarını büyük harfle yazar.
• Ve, ile, de, da, ki bağlaçlarını küçük harfle yazar.
• Kısaltmaları büyük harfle, nokta ile yazar.
• Tarih ve ölçü bildiren sayıları rakamla yazar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Yazma Süreci ve Yazma Planı konusunu bilmen gerekir. Yazma işi hazırlık, planlama, yazma, kontrol ve düzeltme aşamalarından oluşur.

• Yazma sürecinin aşamalarını sırayla söyler ve her aşamanın görevini açıklar.
• Yazma planının ne olduğunu günlük hayattan örneklerle anlatır.
• Bir konu için başlık, bölüm sırası ve kısa notlardan oluşan basit bir yazma planı hazırlar.

Büyük harf ve kısaltma nedir?

Yazıda düzeni sağlamak için bazı sözcükler büyük harfle, bazı kısa yazımlar nokta ile yazılır. Bu kurallara uyulmazsa yazı yanlış görünür.

Adını, kitap adını ve ev adresini yazarken bu kurallara ihtiyaç duyarız.

Büyük harf hangi yerlerde kullanılır?

Her cümlenin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. Kişi adları, soyadları, hayvan adları, yer adları ve kurum adları da büyük harfle yazılır. Özel ad olan sözcüğe ek getirildiğinde ek kesme işaretiyle ayrılır: İstanbul'da, Ankara'dan.

Küçük harfle yazılan sözcükler nelerdir?

• Ve, ile, de, da, den, dan, ki gibi bağlaçlar cümlenin içinde küçük harfle yazılır.
• Mi, mı, mu, mü soru ekleri de küçük harfle yazılır.
• Gün adları küçük harfle yazılır: pazartesi, salı, çarşamba.
• Yeni bir cümle başlarsa büyük harfle yazılır: Ve oyun oynadı.

Kısaltma nasıl yazılır?

Bir sözcüğün kısaltılmış hâline kısaltma denir. Kısaltma büyük harfle başlar ve nokta ile biter. Kısaltmadan sonraki sözcük ona bitişik yazılır: Dr. Ahmet.

Kısaltmanın noktası cümlenin sonunu göstermez; bu yüzden sonuna ayrıca nokta konmaz.

Sayı ve tarih yazımı

Sayılar hem harfle hem rakamla yazılabilir. Aynı cümlede birden çok sayı geçiyorsa ve ölçü, tarih, sıra bildiriliyorsa sayı rakamla yazılır.

Örnek: bir afiş nasıl yazılır?

Kütüphanenin açılış afişini yazıp büyük harfleri denetleyelim.

1. Afiş başlığı özel bir başlıktır: KÜTÜPHANE AÇILIYOR biçiminde yazılır.
2. 1 Ekim satırında tarih rakamla yazılır, ay adı büyük harfle başlar.
3. Saat: 10.00 satırında ölçü bildiren sayı rakamla yazılır.
4. Sınıf 3-A satırında sınıf adı büyük harfle yazılır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Cümledeki büyük harf hatasını düzeltme

"mehmet ve ayşe, ıstanbul'da oturuyor." cümlesindeki hataları bulunuz.

1. Adım 1: Cümlenin ilk sözcüğünü denetleriz. İlk sözcük büyük harfle başlamalıdır.
2. Adım 2: Kişi adlarını denetleriz. Mehmet ve Ayşe büyük harfle yazılır.
3. Adım 3: Yer adını denetleriz. İstanbul bir yer adı olduğu için büyük harfle başlar.
4. Adım 4: Ve bağlacını denetleriz. Bağlaç cümle ortasında küçük harfle kalmalıdır.

Cevap: Doğru yazım: "Mehmet ve Ayşe, İstanbul'da oturuyor."

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Özel ada ek getirilmesi

"bursa'dan gelen zeynep'in defteri" yazımını doğru biçime getiriniz.

1. Adım 1: Bursa'nın bir yer adı olduğunu düşünüp büyük harfle yazarız.
2. Adım 2: Yer adına ek geldiği için ekten önce kesme işareti koyarız: Bursa'dan.
3. Adım 3: Zeynep bir kişi adı olduğu için büyük harfle başlarız.
4. Adım 4: Kişi adına ek geldiği için kesme işaretiyle ayırırız: Zeynep'in.

Cevap: Doğru yazım: "Bursa'dan gelen Zeynep'in defteri".