Düşünceyi Geliştirme Yolları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Düşünceyi geliştirmenin ne anlama geldiğini açıklar.
• Açıklama, örnek ve karşılaştırma yollarını tanır.
• Neden-sonuç ve tanım yollarını uygular.
• Benzetme yoluyla anlatımı canlandırır.
• Geliştirme yaparken uygun bağlaçları seçer ve kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Paragrafta Ana Düşünce konusunu bilmen gerekir. Paragraf, bir düşünce etrafında toplanmış birbirine bağlı cümleler bütünüdür.

• Paragraf ile paragrafta anlatılan düşünce arasındaki bağı açıklar.
• Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini birbirinden ayırır.
• Ana düşünceyi bulmada kullanılan yöntemleri uygular.

Açıklama, örnek, karşılaştırma, neden-sonuç ve tanım yollarıyla düşünceyi zenginleştirip yazılı anlatım becerisi kazanma

Konu Nedir?

Düşünceyi geliştirmenin ne anlama geldiğini açıklar. Her geliştirme cümlesi ana düşünceye hizmet etmeli, onunla ilgisi olmamalıdır.

Hedefler

• Düşünceyi geliştirmenin ne anlama geldiğini açıklar.
• Açıklama, örnek ve karşılaştırma yollarını tanır.
• Neden-sonuç ve tanım yollarını uygular.
• Benzetme yoluyla anlatımı canlandırır.
• Geliştirme yaparken uygun bağlaçları seçer ve kullanır.
• Düşünceyi geliştirirken ana fikirden uzaklaşmaz.

Önemli Noktalar

Her geliştirme cümlesi ana düşünceye hizmet etmeli, onunla ilgisi olmamalıdır.

Açıklama anlaşılmayan noktaları açar, örnek verme düşünceyi somutlaştırır.

Karşılaştırma iki kavramın benzer ya da farklı yönlerini ortaya koyar.

Neden-sonuç ilişkisi bir görüşün gerekçesini okura gösterir.

Tanım, bir kavramın ne olduğunu belirleyerek sınırlarını çizer.

Benzetme, anlatımı canlandırır ve akılda kalıcı olmasını sağlar.

Geliştirme ile uzatma farklıdır; uzatma ana fikre hizmet etmez.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Açıklama Yoluyla Geliştirme Ağaçların havayı temizlediği düşüncesini açıklama yoluyla geliştirelim.

   Adım 1: Temel cümleyi yazarız: Ağaçlar havayı temizler.

   Adım 2: Bu düşüncenin ne anlama geldiğini açıklarız.

   Adım 3: Cümleyi birlikte okuyup anlaşılır olup olmadığını denetleriz.

   Sonuç: Ağaçlar havayı temizler, yani yaprakları toz ve zararlı maddeleri tutarak solunumu kolaylaştırır.

2. Örnek 2: Örnek Verme Yoluyla Geliştirme Okuma alışkanlığının yararlarını örnek vererek anlatalım.

   Adım 1: Temel cümleyi belirleriz: Okuma alışkanlığı yararlıdır.

   Adım 2: Somut bir örnek seçeriz, örneğin düzenli kitap okuyan bir çocuğu.

   Adım 3: Örneği bağlaçla ana cümleye bağlarız.

   Sonuç: Okuma alışkanlığı yararlıdır; örneğin düzenli kitap okuyan bir çocuk, düşüncelerini daha düzenli anlatır.

3. Örnek 3: Karşılaştırma Yoluyla Geliştirme İki okuma biçimini karşılaştırarak geliştirelim.

   Adım 1: Karşılaştırılacak iki kavramı seçeriz: sesli okuma ile sessiz okuma.

   Adım 2: Benzer ya da farklı yönlerini belirleriz.

   Adım 3: Kıyaslama bağlacıyla cümleyi tamamlarız.

   Sonuç: Sesli okuma, harfleri tanıtmada sessiz okumaktan daha etkilidir.

4. Örnek 4: Neden-Sonuç İlişkisiyle Geliştirme Bir davranışın nedenini ve sonucunu birlikte anlatalım.

   Adım 1: Önce nedeni yazarız: su tasarrufu için musluk kapatıldı.

   Adım 2: Sonucu ekleriz: uzun vadede su kaybı azaldı.

   Adım 3: Neden bağlacıyla iki bölümü birleştiririz.

   Sonuç: Su tasarrufu için musluklar kapatıldı, bu yüzden uzun vadede su kaybı azaldı.

5. Örnek 5: Tanım Yoluyla Geliştirme Kütüphane sözcüğünü tanım yoluyla açıklayalım.

   Adım 1: Kavramın ne olduğunu söylemeye karar veririz.

   Adım 2: Kavramı tanımlayan ifadeyi kullanırız: denir, demektir.

   Adım 3: Tanıma bir yararlanma bilgisi ekleyerek düşünceyi zenginleştiririz.

   Sonuç: Kütüphane, kitapların toplandığı ve okunduğu yerdir; oradan kitap ödünç alınabilir.

6. Örnek 6: Geliştirme ile Uzatmayı Karşılaştırma Geliştirme ile rastgele uzatma arasındaki farkı gösterelim.

   Adım 1: Geliştirilmiş cümleyi düşünürüz: her cümle ana fikre hizmet eder.

   Adım 2: Rastgele uzatılmış cümlede bazı cümleler konuyla ilgisizdir.

   Adım 3: Sonuçta yalnızca geliştirme anlamı güçlendirir.

   Sonuç: Geliştirmede her cümlenin bir işlevi vardır; uzatma ise anlamı zenginleştirmez.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Açıklama Yoluyla Geliştirme

Ağaçların havayı temizlediği düşüncesini açıklama yoluyla geliştirelim.

1. Adım 1: Temel cümleyi yazarız: Ağaçlar havayı temizler.
2. Adım 2: Bu düşüncenin ne anlama geldiğini açıklarız.
3. Adım 3: Cümleyi birlikte okuyup anlaşılır olup olmadığını denetleriz.

Cevap: Ağaçlar havayı temizler, yani yaprakları toz ve zararlı maddeleri tutarak solunumu kolaylaştırır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 6: Geliştirme ile Uzatmayı Karşılaştırma

Geliştirme ile rastgele uzatma arasındaki farkı gösterelim.

1. Adım 1: Geliştirilmiş cümleyi düşünürüz: her cümle ana fikre hizmet eder.
2. Adım 2: Rastgele uzatılmış cümlede bazı cümleler konuyla ilgisizdir.
3. Adım 3: Sonuçta yalnızca geliştirme anlamı güçlendirir.

Cevap: Geliştirmede her cümlenin bir işlevi vardır; uzatma ise anlamı zenginleştirmez.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Örnek Verme Yoluyla Geliştirme

Okuma alışkanlığının yararlarını örnek vererek anlatalım.

1. Adım 1: Temel cümleyi belirleriz: Okuma alışkanlığı yararlıdır.
2. Adım 2: Somut bir örnek seçeriz, örneğin düzenli kitap okuyan bir çocuğu.
3. Adım 3: Örneği bağlaçla ana cümleye bağlarız.

Cevap: Okuma alışkanlığı yararlıdır; örneğin düzenli kitap okuyan bir çocuk, düşüncelerini daha düzenli anlatır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük hayattan bir durumla eşleştirerek pekiştirelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Geliştirme yaparken ana fikirden uzaklaşmak: Kitap okumanın yararları anlatılırken kıyafetlerden söz etmek düşünceyi dağıtır. Her cümle ana fikre hizmet etmelidir.
• Örnek vermeyi tamamen atlamak: Soyut kalan bir düşünce okuru etkilemez. Düşünceyi örnek ve benzetmeyle desteklemek gerekir.
• Karşılaştırmayı eş anlamlı sözcüklerle yapmak: Karşılaştırma için iki ayrı kavram gerekir. Aynı anlama gelen iki sözcükle karşılaştırma yapılmaz.
• Geliştirmeyi uzatmak sanmak: Rastgele eklenen cümleler metni uzatır ama anlamı zenginleştirmez. Geliştirmede her cümlenin bir işlevi olmalıdır.
• Cümleleri bağlaçsız birbirine eklemek: Geliştirilen cümleler çünkü, örneğin, ise gibi bağlaçlarla bağlandığında aralarındaki ilişki anlaşılır. Aksi hâlde cümleler kopuk kalır.

İpuçları

• Geliştirmeden önce temel cümleyi yaz; her ekleyeceğin cümle bu cümlenin etrafına yerleşsin.
• En az bir örnek ver; örnek olmayan düşünce havada kalır.
• Karşılaştırmada iki kavramın da adını açıkça yaz, sonra benzer ya da farklı yönü belirt.
• Cümleleri birbirine bağlaçla bağla; bağlaçsız geliştirme zincirleşmiş cümlelere dönüşür.
• Yazdıktan sonra son cümleyi oku; ana fikre ulaşıyorsan geliştirme başarılıdır.

Özet

Düşünceyi geliştirmek, kısa bir fikri açıklama, örnek, karşılaştırma, neden-sonuç, tanım, benzetme ya da özet yoluyla zenginleştirmektir. Her yeni cümle ana fikre hizmet etmelidir, rastgele eklenmemelidir. Geliştirme yollarını seçerken okurun neyi merak ettiği düşünülür. Geliştirme ile uzatma farklıdır; uzatma ana düşünceyi dağıtırken geliştirme onu inandırıcı kılar.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Her geliştirme cümlesi ana düşünceye hizmet etmeli, onunla ilgisi olmamalıdır. — doğru mu?
2. Açıklama anlaşılmayan noktaları açar, örnek verme düşünceyi somutlaştırır. — doğru mu?
3. Karşılaştırma iki kavramın benzer ya da farklı yönlerini ortaya koyar. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Düşünceyi geliştirme = açıklama, örnek, karşılaştırma, neden-sonuç, tanım, benzetme, özet 2) Doğru. Açıklama: çünkü, yani, açıkçası 3) Doğru. Örnek verme: örneğin, mesela, şöyle ki

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Anlam Bilgisi ve Özet Çıkarma Anlam bilgisi, sözcük ve söz öbeklerinin anlam katmanlarını inceler.
• Paragrafta Ana Düşünce Paragraf, bir düşünce etrafında toplanmış birbirine bağlı cümleler bütünüdür.
• Paragrafta Sıralama ve Bağlayıcı Kelimeler Paragrafta sıralama, olayları oluş sırasına ve açıklamaları neden-sonuç düzenine göre dizmektir.