Kişisel Bilgilerimizi Korumak

Konu Anlatımı

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Doğru ve Güvenli Bilgiyi Seçmek konusunu bilmen gerekir. İnternette okunan her bilgi doğru değildir; bazıları yanlış yazılmıştır.

• İnternette her bilginin doğru olmadığını kısaca söyler.
• Bir bilginin yazarını ve yazıldığı yeri inceleyerek güvenilirliği değerlendirir.
• Aynı konudaki farklı yazıları karşılaştırarak doğruyu bulur.

Bu konuda ne öğreneceğiz? kişisel bilgilerimizin neler olduğunu, neden korunması gerektiğini, parolamızı nasıl güçlü tutacağımızı ve bilgi isteyen sayfalarla karşılaşınca ne yapacağımızı öğreneceğiz. Her bölüm, konunun bir parçasını açıklar; sonunda kısa bir özet ile sık yapılan hataları gösterir.

Kişisel Bilgi Nedir?

Parola gücü, bir parolanın başkasınca tahmin edilemeyecek kadar güçlü ve gizli tutulması özelliğidir.

Kendimizi tanıtan bilgilere kişisel bilgi denir. Adımız, soyadımız, adresimiz, telefon numaramız, okulumuzun adı, doğum tarihimiz, aile bilgilerimiz ve fotoğraflarımız kişisel bilgidir. Bu bilgilerden biri düşünüldüğünde kişiyi tanımlamaya yeter. Bu yüzden bu bilgileri bilmediğimiz biriyle paylaşmamalıyız. Bir oyuna ya da sayfaya adımızı, şehrimizi ya da doğum günümüzü yazdığımızda o bilgiyi gören kişi, nerede yaşadığımızı öğrenebilir. Fotoğraf paylaşırken de dikkatli olmak gerekir; çünkü bir fotoğrafın üzerinde okulun adı, sokak tabelası ya da bir tabela görülebilir. Kısacası parolamızı, adresimizi, telefon numaramızı ve aile bilgilerimizi kimseyle paylaşmamalıyız. Paylaşacağımız tek kişi, büyüklerimizdir; onlardan da izin alarak paylaşırız. Bir sayfa ya da oyun kişisel bilgimizi isterse ve kimin sorduğunu bilemiyorsek hiçbir şey yazmayız. Kim olduğunu öğrenemediğimiz birine bilgilerimizi yazmak, kendimizi tanıtmanın en tehlikeli yoludur.

Parolanın Gücü ve Bilgileri Koruma

Hesabımıza girmek için kullandığımız gizli söze parola denir. Parolanın başkasınca tahmin edilemeyecek kadar güçlü ve gizli tutulması özelliğine parola gücü denir. Güçlü parola uzun olmalı ve içinde harf ile rakam bulunmalıdır. Adımız ya da doğum yılımız gibi bilinen bilgiler parola yapılmamalıdır; çünkü bunlar az sayıdadır ve kolay tahmin edilir. Parolamızı kardeşimizle, arkadaşımızla ya da tanımadığımız biriyle paylaşmamalıyız. Bir cihaz ya da site parolamızı kaydetmek isterse ne yapacağımızı büyüğümüze sorarız; ortak kullanılan cihazlarda parolayı kaydetmek tehlikelidir çünkü başkası hesabımıza girebilir. Profilimizdeki gizlilik ayarını da kontrol etmemiz gerekir; herkese açık bir profilde adresimiz ya da doğum günümüz görünüyorsa bu bilgileri siler ve profili gizli hâle getiririz. Bir uygulama konum bilgimizi ya da kameramızı isterse izin vermeden önce ne istediğini sorarız. İçindeki bilgilerimizi sızdıran kişilere güvenmeyiz ve bunu büyüğümüze hemen bildiririz. Kişisel bilgi isteyen bir sayfayla karşılaşırsak büyüğümüze söyler, izinsiz bilgi paylaşmayız.

• Kişisel bilgi: ad, soyad, adres, telefon, okul adı, doğum tarihi ve aile bilgileridir.
• Parola gücü: parolanın tahmin edilemeyecek kadar güçlü ve gizli tutulması özelliğidir.
• Güçlü parola: uzun, karışık ve başkalarının bilmediği kelimelerden oluşan paroladır.
• Profil gizliliği: profilimizi yalnız istediğimiz kişilerin görebileceği biçimde ayarlamaktır.
• İzin istemek: bir bilgiyi paylaşmadan önce büyüğümüzün onayını almaktır.
• Büyüğe haber vermek: bilgi isteyen şüpheli bir sayfayı fark edince büyüğümüze söylemektir.

Günlük Hayattan Örnek

Elif, bir oyun sitesinde kendine profil açmak istedi. Site ad, şehir ve doğum tarihi istiyordu. Elif bu bilgileri yazmak yerine önce annesine sordu. Annesi, oyuna adını yazmasının gereksiz olduğunu ve şehrini yazmanın yanlış olabileceğini söyledi. Elif yalnız bir kullanıcı adı seçti ve parola olarak da kendi doğum yılını değil, uzun ve kimsenin bilmediği bir dizi yazdı. Parolayı da deftere yazmak yerine kafasında tutmayı ve kimseyle paylaşmamayı karar verdi.

Mert, sınıftaki arkadaşlarıyla birlikte okul bilgisayarını kullandı. Dersi bitirdiğinde hesabından çıkış yapmayı unuttu. Ders sonunda arkadaşı Kerem o bilgisayara oturdu ve Mert hesabına girdi. Mert bunu öğrenince hemen hesabından çıkış yaptı ve parolasını da değiştirdi. Sınıfa da kendisine ait bir kural koydu: cihazı bırakmadan önce hesabından çıkılacak. Böylece kimsenin hesabına izinsiz girmemiş oldular.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Kişisel Bilgi

Kişisel bilgiye neler girer?

1. Kendimizi tanıtan bilgiler düşünülür.
2. Ad, adres, telefon ve okul adı sayılır.
3. Doğum tarihi ve aile bilgileri de eklenir.

Cevap: Kişisel bilgi; ad, soyad, adres, telefon, okul adı, doğum tarihi, aile bilgileri ve fotoğraflarımızdır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Ortak Cihaz

Ortak bir cihazı bırakırken ne yaparız?

1. Yaptığımız işi kaydederiz.
2. Hesabımızdan çıkış yaparız.
3. Cihazı temiz bırakırız.

Cevap: Ortak cihazı bırakmadan önce işimiz kaydedilmeli, hesabımızdan çıkış yapılmalı ve cihaz temiz şekilde bırakılmalıdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Parola Gücü

Güçlü bir parola nasıl seçilir?

1. Kolay tahmin edilen bilgiler seçilmez.
2. Uzun ve karışık bir dizi kurulur.
3. Parola yalnız kafada tutulur, kimseyle paylaşılmaz.

Cevap: Güçlü parola uzun, harf ve rakam karışık, kimsenin bilmediği bilgilerden oluşur ve yalnız kafada tutulur.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Öğrendiğimiz her bilgiyi bir durumla ilişkilendirerek pekiştirelim.

Özet

• Ad, adres, telefon, okul adı, doğum tarihi ve aile bilgileri kişisel bilgidir.
• Kişisel bilgiler yalnız büyüklerimize ve onların izniyle paylaşılır.
• Parola gücü, parolanın tahmin edilemeyecek kadar güçlü ve gizli tutulmasıdır.
• Güçlü parola uzun, karışık ve kimsenin bilmediği bilgilerden oluşur.
• Adımız ve doğum yılımız gibi bilinen bilgiler parola yapılmaz.
• Bilgi isteyen şüpheli bir sayfayla karşılaşırsak büyüğümüze haber veririz.

Sık Yapılan Hatalar

• Kimin olduğunu bilmediğimiz birine bilgilerini yazmak Yanlış, çünkü kişisel bilgi yazılacak kişi tanınmıyorsa hiçbir bilgi yazılmamalı, önce büyüğe danışılmalıdır.
• Parolayı deftere yazıp saklamak Yanlış, çünkü defter kaybolabilir ya da başkası eline geçebilir; parola yalnız kafada tutulmalıdır.
• Adını ya da doğum yılını parola yapmak Yanlış, çünkü az sayıda olan bu bilgiler kolay tahmin edilir; parola uzun ve karışık olmalıdır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Ad, adres, telefon ve doğum tarihi kişisel bilgidir ve paylaşılmaz. — doğru mu?
2. Fotoğraflarda okul adı ya da tabela görünebilir, bu yüzden dikkat gerekir. — doğru mu?
3. Güçlü parola uzun ve karışık olmalı, ad ya da doğum yılı içermemelidir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Kişisel bilgi = ad, adres, telefon, okul, doğum tarihi, aile bilgisi 2) Doğru. Parola gücü = tahmin edilemezlik ve gizlilik 3) Doğru. Güçlü parola = uzun + harf ve rakam karışımı

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu öğrenirken şu başlıkları da aklında tut. Sorulara geçerken bunlara bakman işine yarar.

• Kişisel bilgiye nelerin dâhil olduğunu örneklerle sayar.
• Kişisel bilgilerin neden paylaşılmaması gerektiğini açıklar.
• Güçlü parolanın özelliklerini sayarak kendi parolasını değerlendirir.