Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda 1923 günümüze kadar uzanan Cumhuriyet Dönemi'ni tanıyacaksın. Dönem iki önemli evreye ayrılır: 1923-1940 Büyük Doğu Devri ve 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik. Roman türünde üç ana akım vardır ve dönemin dergileri, şairleri, roman ve hikâye yazarları ayrı ayrı ele alınacaktır. Eserler yalnızca adı, yazarı ve konusuyla anılacaktır; alıntı yapılmayacaktır.

Dönemin Tarihi ve Evreleri

Cumhuriyet Dönemi 1923 günümüze kadar sürer. Dönem içinde iki evre öne çıkar. 1923-1940 arası Büyük Doğu Devri olarak adlandırılır. 1940-1960 arası ise Toplumcu Gerçekçilik evresidir. Bu ayrım, dönemin ilk yıllarında doğu temalı bir arayışın, sonraki yıllarda ise toplumcu bir gerçekçiliğin öne çıktığını gösterir.

Romandaki Üç Ana Akım

Cumhuriyet Dönemi romanında üç ana akım vardır. Bireyin iç dünyasını anlatan roman akımında Saatleri Ayarlama Enstitüsü (Ahmet Hamdi Tanpınar) ve Kürk Mantolu Madonna (Sabahattin Ali) yer alır. Toplumsal gerçekçi roman akımında Sinekli Bakkal (Halide Edib), Çamlıca (Reşat Nuri), Yaban (Yakup Kadri), Çamurlu (Yaşar Kemal), Sarı Sarnıç (Orhan Kemal) ve Beyaz Lale (Ömer Seyfettin) sayılır. Tarihî roman akımının temsilcisi Abdülhamid Han (Tarık Buğra)'dır.

Toplumcu Gerçekçilik Dergileri

Toplumcu gerçekçilik dergileri arasında Şark, Varlık ve Yedigün sayılır. Bu dergiler dönemin toplumcu düşüncesini yaygınlaştırmış, yazarların bir araya gelmesini sağlamıştır. Dergi adını doğru bilmek, dönem sorularında hızlı eleme yapmayı sağlar.

Dönemin Şairleri

Cumhuriyet Dönemi şiirinde Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Necati Cumalı, Orhan Veli Kanık, Kemal Tahir, Hilmi Yavuz, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Behçet Necatigil anılır. Bu isimler farklı şiir anlayışlarını temsil eder; ancak hepsi Cumhuriyet Dönemi içinde yer alır.

Dönemin Roman ve Hikâye Yazarları

Dönemin roman ve hikâye yazarları arasında Sait Faik, Orhan Kemal, Necip Fazıl, Tarık Buğra, Cevat Şakir, Samim Kocagöz, Haldun Taner ve Nezihe Meriç sayılır. Roman türünde çalışan bu yazarlar dönemin anlatı zenginliğini oluşturur.

Basit Örnek

"Bu romanın ana kahramanı bir kurumda geçen yılları anlatmaktadır." cümlesinde anlatılan yer bir kurum olduğuna göre eserin Saatleri Ayarlama Enstitüsü olabileceği düşünülür. Eserin yazarı Ahmet Hamdi Tanpınar'dır ve roman bireyin iç dünyasını anlatan akıma girer. Burada üç veri birlikte kullanılmıştır: mekân, yazar ve akım.

İleri Örnek

Bir eserin hangi akıma girdiğini yalnızca konusundan kesinleştirmek bazen yanıltıcıdır. Tarihî roman yazarı Tarık Buğra'nın toplumsal gerçekçi bir izlenim veren başka çalışmaları olabilir. Bu yüzden önce yazar, sonra eser adı, en son akım sırasıyla doğrulanmalıdır. Üçünün de birbirini tutması gerekir.

Özgün örnek paragraf (akım ayırt etme): Romanın kahramanı, çevresindeki insanların acılarını uzun uzun düşünen bir aydındı; kent onun gözünde tek tek yüzlere dönüşüyordu. Buna karşılık aynı yazarın başka bir kitabında anlatı doğrudan köyün toprağına ve orada yaşayan insanların çabasına yöneliyordu. Aynı yazarın iki farklı akımda çalışabildiği, eser adının ise akımı belirlediği görülür.

Özgün örnek dize (dönem şiiri denemesi): Şehrin taşları sabah oldu,
Her taşta bir nefes kaldı.
Kim kaldıysa anlatmadan,
Bize kalan bu şehir kaldı.
Bu dizeler kent yaşamını ve gündelik halkı anlatır; dönemin sade ve gözlemci şiir anlayışına uygundur.

Sık Yapılan Hatalar

1. Yanlış: Toplumcu gerçekçilik dergileri arasında Varlık yoktur. Doğru: Toplumcu gerçekçilik dergileri Şark, Varlık ve Yedigün'dür.
2. Yanlış: Abdülhamid Han adlı roman toplumsal gerçekçi roman akımındadır. Doğru: Abdülhamid Han, tarihî roman akımının temsilcisidir ve yazarı Tarık Buğra'dır.
3. Yanlış: Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanı Sabahattin Ali'nin eseridir. Doğru: Saatleri Ayarlama Enstitüsü Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, Kürk Mantolu Madonna ise Sabahattin Ali'nin eseridir.
4. Yanlış: Cumhuriyet Dönemi 1923'ten sonra da sürer. Doğru: Dönem 1923 günümüze kadar sürer; ilk iki evresi 1923-1940 Büyük Doğu Devri, 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik olarak adlandırılır.
5. Yanlış: Beyaz Lale romanı bireyin iç dünyasını anlatan akımdadır. Doğru: Beyaz Lale, toplumsal gerçekçi roman akımında ve yazarı Ömer Seyfettin'dir.

Özet

Cumhuriyet Dönemi 1923 günümüze kadar sürer ve 1923-1940 Büyük Doğu Devri ile 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik olmak üzere iki evreye ayrılır. Romanda üç ana akım vardır: bireyin iç dünyasını anlatan roman (Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Kürk Mantolu Madonna), toplumsal gerçekçi roman (Sinekli Bakkal, Çamlıca, Yaban, Çamurlu, Sarı Sarnıç, Beyaz Lale) ve tarihî roman (Abdülhamid Han). Toplumcu gerçekçilik dergileri Şark, Varlık ve Yedigün'dür. Dönemin anılan şairleri Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Necati Cumalı, Orhan Veli Kanık, Kemal Tahir, Hilmi Yavuz, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Behçet Necatigil'dir. Roman ve hikâye yazarları ise Sait Faik, Orhan Kemal, Necip Fazıl, Tarık Buğra, Cevat Şakir, Samim Kocagöz, Haldun Taner ve Nezihe Meriç olarak sıralanır.