Millî Edebiyat

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda 1912-1922 arasında yaşamış Millî Edebiyat Dönemi'ni tanıyacaksın. Dönemin dergileri, millî kimlik ve millî dil ideolojisi, Ziya Gökalp'in çalışmaları, nazımda hece ölçüsüne dönüş ve didaktik-resmî özellik ele alınacaktır. Ayrıca dönemin anılan yazarlarını tanıyacaksın. Bu konu, önceki iki dönemin ardından gelen bir halka olduğu için dönemler arası karşılaştırma yapmaya çok uygundur.

Dönemin Tarihi ve Dergileri

Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasında faaliyet göstermiştir. Bu dönemin dergileri arasında Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcım sayılır. Dergi adlarının kendisi bile dönemin hassasiyetini yansıtır: millî kimlik, yükselme ve aydınlanma vurgusu öne çıkar.

İdeoloji: Millî Kimlik ve Millî Dil

Dönemin ideolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim-yakınlık ekseninde kurulmuştur. Bu yaklaşım, dili yalnızca bir anlatım aracı değil millî kimliğin taşıyıcısı sayar. Dergiler ve yazarlar aracılığıyla bu düşünce yaygınlaştırılmıştır. Bu yüzden dönemin metinlerinde yurt, millet ve dil kavramları sık sık işlenir.

Ziya Gökalp

Dönemin en önemli isimlerinden biri Ziya Gökalp'tir. Çalışmaları arasında Lisan makalesi, Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç yer alır. Lisan makalesinde dilin millî hayattaki yeri ele alınır; Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç ise uzun soluklu anlatılardır.

Nazım ve Dil Özellikleri

Millî Edebiyat Dönemi'nde nazımda hece ölçüsüne dönüş görülür. Dönemin şiiri didaktik (öğretici) ve resmî bir karakter taşır. Yani şiir hem bir duygu anlatımı hem de bir millet bilinci aktarımı işlevi görür. Bu yüzden dönemin şiiri, halk şiirinin sade tonuna yaklaşır ama konu bakımından bireysel kalır; toplumsal ve millî bir söyleyiş benimser.

Dönemin Yazarları

Dönemin anılan isimleri arasında Ziya Gökalp, Ahmet Ağaoğlu, Ömer Seyfettin, Ali Ulvi Elöve, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Halit Fahri Ozansoy, Müfide Ferit Tek, Mehmet Emin Yurdakul, Abdurrahim Karahisari ve Faruk Nafi Çamlıbel sayılır. Dönemde hem şiir hem düzyazı çalışmaları görülür.

Basit Örnek

Bir şiirde 8'li hece ölçüsü kullanılıyor, dil sade ve anlatım bir konuyu öğretici biçimde veriyorsa Millî Edebiyat çizgisi düşünülür. Örneğin bir dize ölçüsü sayılarak sekiz heceye ulaşılıyorsa ve dizelerde millî bir söyleyiş varsa döneme yaklaşılmış olur. Ancak yalnızca ölçüye bakmak yeterli değildir; konu ve anlayış da denetlenmelidir.

İleri Örnek

Millî Edebiyat'ı Servet-i Fünun ile karşılaştırmak ayırt edicidir. Servet-i Fünun'da bireyin iç dünyası ve eski söyleyiş öne çıkarken Millî Edebiyat'ta millî kimlik, kendi dilimizden ilim-yakınlık ve didaktik-resmî anlatım belirleyicidir. İkisinde de hece ölçüsüne yöneliş vardır; bu nedenle yalnızca ölçüden hareket ederek karar vermek bu iki dönemi birbirine karıştırabilir.

Özgün örnek paragraf (millî kimlik vurgusu): Derginin sayfalarında hep aynı kaygı vardı: dilin geleceği, milletin adı ve ilim yolunda atılacak adımlar. Yazar, kişisel dertlerini bir kenara bırakıp bütün bir topluluğun sesini yazıya geçiriyordu. Bu tutum, dönemin didaktik ve resmî karakterini açıkça gösterir.

Özgün örnek dize (8'li hece ölçüsü denemesi): Dilimiz bir milletin,
Yükselir yeni bir gün.
Öğrenirsen kendi dilini,
Sağlarsın yurdunu.
Dört dize de sekiz hecelidir ve anlatım didaktik-resmî bir tonda kurulmuştur.

Sık Yapılan Hatalar

1. Yanlış: Millî Edebiyat Dönemi 1896-1908 arasında yaşamıştır. Doğru: Dönem 1912-1922 arasında faaliyet göstermiştir.
2. Yanlış: Hikmet dergisi Servet-i Fünun döneminin dergisidir. Doğru: Hikmet, Millî Edebiyat Dönemi'nin dergileri arasındadır.
3. Yanlış: Ziya Gökalp'in Kızıl Elma adlı çalışması bir makaledir. Doğru: Kızıl Elma bir destandır; Lisan ise bir makaledir.
4. Yanlış: Millî Edebiyat'ta nazımda aruz ölçüsü sürdürülmüştür. Doğru: Dönemde nazımda hece ölçüsüne dönüş görülür.
5. Yanlış: Ömer Seyfettin yalnızca roman yazarıdır, Millî Edebiyat'ın şiir anlayışında etkisi yoktur. Doğru: Ömer Seyfettin de dönemin anılan isimleri arasındadır.

Özet

Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasında faaliyet göstermiştir. Dergileri Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcım'dır. Dönemin ideolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim-yakınlık ekseninde kurulmuştur. Ziya Gökalp bu dönemin öne çıkan ismidir; çalışmaları arasında Lisan makalesi, Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç yer alır. Nazımda hece ölçüsüne dönüş görülür ve dönemin şiiri didaktik ile resmî bir karakter taşır. Dönemin anılan yazarları arasında Ziya Gökalp, Ahmet Ağaoğlu, Ömer Seyfettin, Ali Ulvi Elöve, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Halit Fahri Ozansoy, Müfide Ferit Tek, Mehmet Emin Yurdakul, Abdurrahim Karahisari ve Faruk Nafi Çamlıbel sayılır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasında faaliyet göstermiştir.
• Dönemin dergileri Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcım'dır.
• Dönemin ideolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim-yakınlığı esas alır.
• Ziya Gökalp'in Lisan adlı çalışması bir makaledir.
• Ziya Gökalp'in Kızıl Elma adlı çalışması bir destandır.
• Ziya Gökalp'in Üç Kur'ağaç adlı çalışması dönemin anılan eserleri arasındadır.
• Millî Edebiyat'ta nazımda hece ölçüsüne dönüş görülür.
• Dönemin şiiri didaktik ve resmî bir özellik taşır.
• Ömer Seyfettin, Ahmet Ağaoğlu ve Ali Ulvi Elöve dönemin anılan isimleri arasındadır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Dönemi tarihle eşleme konusunun adımları:

1. Adım 1: Tarih aralığını oku, 1912-1922 verilmiştir.
2. Adım 2: Dönemleri hatırla, Millî Edebiyat bu aralıktadır.
3. Adım 3: Karşılaştır, Servet-i Fünun 1896-1908, Fecr-i Ati 1908-1912'dir.
4. Adım 4: Sonuçlan, dönem Millî Edebiyat Dönemi'dir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Millî Edebiyat Dönemi hakkında bir çalışma kâğıdı hazırlayınız: dönemin tarih aralığını, altı dergisini ve ideolojisini içeren üç sütunlu bir tablo oluşturunuz; ardından dönemin didaktik ve resmî özelliğini iki özgün dizeyle örnekleyiniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Tarih aralığının 1912-1922 olarak yazılması 3 puan; altı derginin eksiksiz yazılması 6 puan; ideolojinin millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim-yakınlık olarak yazılması 4 puan; 8'li hece ölçüsüne uygun iki özgün dize 4 puan; dizedeki öğretici anlatımın açıklanması 2 puan; yazım 1 puan. Toplam 20 puan.