Konu Anlatımı
Bu derste ne öğreneceğiz
Bu konuda taşıyıcı sistemlerinde kablo yerine kullanılan busbar yapılarını, baraların montajını ve bağlantı elemanlarını öğreneceksiniz. Busbar kullanımının avantajlarını ve sıhhi tesisat ile elektrik tesisatındaki farklarını karşılaştıracaksınız.
Ön bilgi
Metal iletkenin elektriği iyi ilettiğini ve uzun mesafe hatlarda bu iletkenin temel olduğunu bilmek yeterlidir. Panolarda kaide ve izolasyon elemanlarının görevini duymuş olmak konuyu kolaylaştırır.
- Busbar metal ilettir ve büyük akım taşır.
- İç çap büyüdükçe akım kapasitesi artar.
- İzolasyon ve mesafe güvenliği sağlayan unsurlardır.
Busbar sistemi nedir
Busbar; panel veya dağıtım sisteminde akımı taşımak için kullanılan düzgün metal şerittir. Genellikle bakır veya alüminyum kaplamadır. Modül yapısı; birbaransistemleri segmentlerden oluşur. Bağlantı elemanları; cıvata ve somunlarla bara arasını birbirine bağlar. İzolasyon; kaplama veya mesafe ile temassızlığı sağlar.
Busbar avantajları
Çok sayıda kablo yerine tek bar kullanımı yer kaplamaz; düzenli görünüm sağlar. Bakımı kolaydır; bara bağlantılar standarttır. Isınma düşüktür çünkü metal geniş yüzeyle ısı dağıtır. Montajı hızlıdır ve hata riski düşük olur.
Basit örnek ve günlük yaşam
Büyük bir alışveriş merkezinin elektrik dağıtım panosunda fazlar, bağlantı kutusundan 50 adet çıkışın bağlandığı bara akım taşır. Kabloyu tek tek bağlamak yerine busbar segmentleri birleştirilir ve dağıtım bu bar üzerinden yapılır.
Adım adım çözülmüş örnek
Soru: Bir pano 400 A akım taşıyacak busbar kullanacaktır. Bakır barın büyüklüğü ve bağlantı sıkmasiyeti nasıl seçilir?
Adım 1: Akım kapasitesi belirlencek: 400 A sürekli yükte çalışacaktır.
Adım 2: Barın kesiti güvenlik faktörü ile belirlenir: 40 mm × 5 mm bakır bar, 400 A taşıyabilir.
Adım 3: Izolasyon ve mesafe kontrol edilir: fazlar arası mesafe üretici kılavuzundaki değere göre bırakılmalı.
Adım 4: Bağlantı sıkma torku üretici kılavuzundaki değere göre ayarlanmalı.
Adım 5: Isı artışı test edilerek montaj tamamlanmalıdır.
İleri örnek
Bir sanayi tesisinde üç fazlı busbar panosu kurulacaktır. Panel beton bir tabana vidalanmalı ve baralar sabit noktalarla konumlandırilmalıdır. Besleme kabloları bar uçlarına sabitlenirken sıkma torku anahtarla doğrulanmalıdır. Bakımda her bağlantı noktası kızıl sıcaklık testiyle kontrol edilir. Faz aralığı ve izolasyonların kirlenip kirlenmediği kontrol edilmelidir. Aşırı ısınan noktalar ek soğutma gerektiğini gösterir ve yeniden sıkma yapılmalıdır.
Kavram karşılaştırma tablosu
| Bileşen | İşlevi | Malzeme | Kontrol edilecek değer |
|---|
| Busbar barası | Akım taşıma | Bakır veya alüminyum | Kesit ve sıcaklık |
| İzolasyon kaplama | İletkenlerden ayırma | PVC veya izolasyon bant | Gerilim dayanımı |
| Bağlantı cıvatası | Barları bağlama | Çelik | Sıkma torku |
| Destek elemanı | Barayı sabitler | Seramik veya plastik | Dayanım |
| Bağlantı kutusu | Bağlantı noktası | Metal | Bağlantı ölçümü |
| Faz ayracı | Fazları ayırır | İzolasyonlu | Mesafe |
| Kablo uç başlığı | Kabloyu bara bağlar | Bakır | Sıkma ve izolasyon |
Sık yapılan hatalar
İzolasyon mesafelerini yetersiz bırakmak yaygın hatadır. Bu durum ark ve kısa devreye yol açar. İkincil hata sıkma torkunu kontrol etmeden montaj yapmaya neden olur ve zamanla ısınma oluşturur. Üçüncü hata farklı metal barları doğrudan birleştirerek korozyona ve oksitlenmeye yol açmasıdır.
Özet
Busbar sistemleri büyük akım taşıyan metal barlar, izolasyon elemanları ve bağlantı parçalarından oluşur. Avantajları arasında düzenli görünüm, az yer kaplama, kolay bakım ve düşük ısınma vardır. Montajda sıkma torku ve izolasyon mesafesinin kontrol edilmesi gerekir.
Kendini dene
1. Evindeki sigorta kutusunda kablo yerine bar görürsen ne işe yaradığını düşün. 2. 400 A taşıyan bir bar için kesit ve mesafe tahmin et. 3. Sıkma torkunun neden kritik olduğunu açıkla. 4. Farklı malzeme barların birleştirilmesinin neden riskli olduğunu yaz. 5. Panel birbar montajında hangi sınavları yapmalısın.
Temrin ve Uygulama Notları
3.1 Busbar Sistemi Kanallarının Birbirine Eklenerek Montajı
Busbar kanalları uç kısımlarındaki koruyucu kapaklar çıkarılarak birbirine eklenir. Standart kanal boyu 3 metredir. Sistemler taşıdıkları akıma göre sınıflanır; düşük güçte 160 A, orta güçte 400 A, yüksek güçte 6300 A değerleri kullanılır. Bazı kanal tiplerinde sıkıştırma somunu yaklaşık 20 newton metre tork ile sıkılır. Montaj bittikten sonra izolasyon testi yapılır.
3.2 Busbarlara Çıkış Kutularının Montajı
Çıkış kutusunda üç fazlı sigorta 400 V ve 32 A değerinde seçilir. Kablo 2,5 mm² kesitte NYAF tipinde olur ve uçlarına yüksük takılır. Klemenslere renk standardına göre N, L1, L2, L3 ve toprak bağlanır. Kablo kesiti makinenin çektiği akıma uygun olmalıdır; aksi halde ısınma oluşur.
3.3 Busbar Hattına Aydınlatma ve Priz Ekipmanlarının Bağlantısı
Çıkış fişi 16 A değerinde seçilir. 40 W armatür ve tek fazlı topraklı priz için 3x1,5 mm² ve 3x2,5 mm² kablo kullanılır. Tek fazlı alıcı bağlanırken nötr ve toprak bağlantısı doğru yapılır.
Sınavda: busbar sisteminin avantajı, bara sıkıştırma somununun gevşek kalmasının sonucu ve çıkış kutusu sigortasının seçimi sorulabilir.
