Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları nedir?
Coğrafya · 11. Sınıf · Konu 20
Tahmini okuma süresi: 6 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Yerleşmeyi tanımlayıp yerleşme birimlerini küçükten büyüğe doğru sıralayabilmek
- Konum, ulaşım, yer şekli ve iklimin yerleşme kuruluşuna etkisini karşılaştırabilmek
- Kentsel yapı taşlarını tanıyıp mekânsal organizasyondaki işlevlerini açıklayabilmek
- Merkez ve çevre düzenini kentsel büyüme modelleriyle ilişkilendirebilmek
- Düzenli ve düzensiz yerleşim ile kırsal yerleşme biçimlerini ayırt edebilmek
Anahtar fikirler
- Yerleşme birimleri en küçükten en büyüğe doğru daralan çemberler hâlinde düşünülür; en küçük birim konuttur.
- Kuruluş yerinde su kaynağı, düz inşa alanı ve ulaşım birlikte aranır; bu üçü eksik olan yerde yerleşme kurulamaz.
- Kentsel yapı taşları birbirinin yerine geçmez; tarihî çekirdek ile ticaret merkezi yan yana düzenlenir.
- Merkez ve çevre düzeninde konut, sanayi, yeşil alan ve dönüşüm alanları birlikte okunmalıdır.
- Düzenli yerleşimde imar planı belirleyicidir; düzensiz yerleşimde arazi koşulları ve gelişim süreci belirler.
- Kırsal yerleşim biçimi, arazinin kullanılma biçimiyle doğrudan ilişkilidir; arazi parçalı mı düz mü belirleyicidir.
Konunun özeti
Yerleşme, insanların bir arada yaşayıp barındıkları alandır ve en küçükten en büyüğe doğru ev, mahalle, köy, kasaba ve şehir biçiminde birimlere ayrılır. Bir yerleşmenin kuruluşunda konum, ulaşım, yer şekli ve iklim birlikte etkilidir: su kaynağı ve düz inşa alanı bulunmayan yerde kuruluş zorlaşır, ulaşım kavşakları yerleşmeyi büyütür, dik ve parçalı arazi yerleşmeyi dağıtır. Kentsel mekânsal organizasyon tarihî çekirdek, ticaret merkezi, sanayi sitesi, konut kolonisi, yeşil alan ve kentsel dönüşüm alanı gibi yapı taşlarının yan yana düzenlenmesiyle kurulur. Merkez ve çevre düzeninde arazi değeri merkezden dışa doğru azalır, konut ve sanayi dışarı doğru kayar. Kentsel büyüme kompakt…
Çözümlü mini örnek 1
Konya Ovasında kurulmuş bir köyün yerleşim biçimini ve bu biçimi belirleyen koşulları açıklayınız.
Adım 4: Ortak kullanım alanlarının oluştuğunu ve yerleşmenin kırsal topluca yapıda kaldığını yaz.
Çözümlü mini örnek 2
Edirne tarihî merkezinde konut, çarşı ve orta yol ilişkisinden yararlanarak mekânsal organizasyonu açıklayınız.
Adım 4: Koruma gerektiren alanın çekirdek ve yakın çevreyle sınırlı olduğunu yaz.
Sık yapılan hatalar
- Hata: Yerleşme ile arazi biçimini aynı şey saymak: düz ova bir yerleşme birimi değil, yerleşmeye elverişli bir arazi şeklidir.
- Hata: Kırsal yerleşimi yalnız nüfus miktarına göre değerlendirmek: belirleyici olan nüfus sayısı değil, baskın ekonomik faaliyettir.
- Hata: Büyüme modellerini birbirine karıştırmak: sıçrayarak büyümede başlangıçta tek ve büyük bir çekirdek bulunmaz.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Coğrafya · 11. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.