Yerleşmelerin Etki Alanları nedir?
Coğrafya · 11. Sınıf · Konu 21
Tahmini okuma süresi: 5 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Yerleşmenin etki alanı ve arka plan kavramını tanımlayıp örneklerle açıklamak
- Nüfus çekme alanı ile etki alanı arasındaki farkı ayırt etmek
- Ulaşım düğümlerinin yerleşmenin çekim gücüne etkisini değerlendirmek
- Yerleşmeler arası hiyerarşiyi metropol, büyükşehir, ilçe merkezi ve kasaba basamaklarıyla açıklamak
- Etki alanı bilgisini nüfus, altyapı ve yerel yönetim planlamasında kullanmak
Anahtar fikirler
- Bir yerleşmenin etki alanı, o yerleşmenin hangi uzaklığa kadar mal ve hizmet götürdüğünü gösteren ölçütsel bir sınırdır.
- Ulaşım düğümü olan yerleşmeler büyür; düğüm olmayan yerleşme çevresinden kopuk kalır.
- Üst basamaktaki yerleşme, alt basamaktakilere uzmanlık ve yönetim hizmeti verir.
- İstanbul ve Ankara, ülkemizin metropol niteliği taşıyan iki kentidir.
- Etki alanı bilgisi olmadan yapılan altyapı planlaması, ihtiyacın gerisinde kalır.
- Kırsal alanlar işgücü ve gıda verir; şehirler ise hizmet ve ürün götürerek karşılık alır.
Konunun özeti
Etki alanı, nüfus çekme alanı, ticaret ve vergi alanı ile hizmet alanı boyutlarıyla ele alınır. Ulaşım düğümleri olan yerleşmeler, çekim gücü sayesinde büyür ve çevrelerine uzanır. Yerleşmeler arası hiyerarşi metropol, büyükşehir, ilçe merkezi ve kasaba basamaklarından oluşur; üst basamak alt basamağa uzmanlık ve yönetim hizmeti verir. Kent bölgesi, kent merkezi ile etki alanının oluşturduğu bütündür. Gündelik hareketlilik, iş, eğitim ve sağlık amaçlı günlük yolculuklardır. Bu bilgi, nüfus, altyapı ve yerel yönetim planlamasında belirleyicidir.
Çözümlü mini örnek 1
Hafta içi pazar günleri kurulan küçük bir kasabanın çevresindeki dört köyden hangisinin o kasabanın nüfus çekme alanına girdiğini gerekçesiyle belirleyiniz.
Adım 4: Bu köyü kasabanın nüfus çekme alanında gösterin.
Çözümlü mini örnek 2
Ana yolun iki yönünden geçtiği bir kasabanın hangi yönde büyüdüğünü, konut yerleşimi ve yol yapısını gözlemleyerek açıklayınız.
Adım 4: Büyüme yönü ile etki alanının genişleme yönünü ilişkilendirin.
Sık yapılan hatalar
- Hata: Etki alanı ile nüfus çekme alanını aynı kavram sanmak. Birincisi mal, hizmet, ulaşım ve kamu hizmetlerinin yayıldığı daha geniş bölgedir; ikincisi ise o yerleşmeye insan çeken, göç veren çevredir.
- Hata: Her büyükşehrin metropol olduğunu düşünmek. Metropol bir işlev ve etki düzeyidir; bir kentin metropol olması için ülke çapında etki sahibi olması gerekir.
- Hata: Yerleşmenin büyüme yönünü yalnız nüfus artışına bağlamak. Asıl belirleyici olan ulaşım olanaklarıdır; konut ve dükkânlar ulaşımın kolay olduğu yönde sıralanır.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Coğrafya · 11. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.