Türkistan’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Medeniyetimize Katkıları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Türkistan coğrafyasının sınırlarını ve önemli çevrelerini tanıtır.
• İlk Türk devletlerinin kullandığı yazı sistemlerini ve eserleri tanır.
• Orhun Yazıtları ile Yenisey Yazıtlarının kazandığı yöndeki katkıyı değerlendirir.
• Türk töresinin yazılı metinlerde nasıl yer aldığını açıklar.
• Türk kültürünün bugüne taşan unsurlarını örneklerle gösterir.

Anahtar fikirler

• Türkistan, ilk Türk devletlerinin kurulduğu geniş Orta Asya alanının adıdır.
• Yenisey havzası, Orhon vadisi, Tanrı Dağları ve Altaylar bu bölgenin önemli çevreleridir.
• Türkler kendi alfabelerini kullanmış, kendi dilinde yazılı bir kültür birikimi oluşturmuştur.
• Orhun Yazıtları Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilmiştir.
• Orhun Yazıtları'nda devletin kuruluşu, kazanılan topraklar ve töre kuralları anlatılır.
• Yenisey Yazıtları Kırgız hükümdarlarıyla ilgili kayıtlar içerir.

Konunun özeti

Bu devletlerin temel katkısı kendi alfabelerini geliştirip kendi dillerinde yazılı kayıt oluşturmalarıdır. Orhun Yazıtları ve Yenisey Yazıtları Türk dilinin en eski yazılı belgeleri arasındadır. Töre, ahlak ve hukuk düzeninin temeli olmuş; kağan, küçük hükümdar ve bilge danışmanlık kurumu düzeni belirmiştir. Sözlü gelenek, at kültürü, keçe ve halı dokumacılığı ile Türkçe bugüne ulaşan unsurlar arasındadır.

Sık yapılan hatalar

• Yazıtları yalnızca ad listesi sanmak: Orhun ve Yenisey Yazıtları devletin kuruluşunu, töreyi ve yönetim anlayışını anlatan metinlerdir.
• Türkistan'ın coğrafi kapsamını bilmemek: Türkistan; Moğolistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Çin'in kuzeybatısı gibi alanları kapsar.
• Töreyi yazılı bir hukuk metni sanmak: Töre yazılı olmayan fakat bağlayıcı olan kurallar bütünüdür ve erken dönem Türk devletlerinin temel düzenidir.

İlgili konular

• Ülkemizin, Kıtaların ve Okyanusların Konum Özellikleri
• Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki
• Ülkemizin Türk Dünyasıyla Kültürel İş birlikleri
• VII-XIII. Yüzyıllar Arasında İslam Medeniyetinin İnsanlığın Ortak Mirasına Katkıları
• İslamiyet’in Kabulüyle Türklerin Sosyal ve Kültürel Hayatlarında Meydana Gelen Değişimler
• XI-XIII. Yüzyıllar Arasında Meydana Gelen Askerî Mücadelelerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına Katkıları