Sertlik ve Mekanik Özellikler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Sertliğin çekme dayanımı, tokluk ve aşınma direnciyle ilişkisini açıklar.
• Brinell, Rockwell ve Vickers sertlik deneylerini uygulama ve sonuç yorumlama açısından karşılaştırır.
• Çekme deneyinde akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama değerlerini okur ve parça tasarımına uygular.
• Charpy darbe deneyini ve sünek-kırılgan geçiş sıcaklığı kavramını açıklar.
• Yüzey sertleştirme yöntemlerini ve etkin menzil derinliği kavramını uygulama düzeyinde değerlendirir.

Anahtar fikirler

• Sertlik ölçümü yüzeyten çok az miktarda malzeme kaldırır ve çalışma yüzeyinde yapılır.
• Sertlik arttıkça aşınma direnci artar, süneklik ve kaynak kabiliyeti ise azalır.
• Yüzey sertleştirmesinde çekirdek özellikleri korunur; yalnızca dış tabaka sertleştirilir.
• Darbe deneyi sonucu sıcaklığa çok duyarlıdır; aynı parça farklı sıcaklıkta farklı değer verebilir.
• Sertlik ölçümü noktasal bir bilgidir; kaynak bölgesi, geçiş bölgesi ve gövde ayrı ayrı değerlendirilir.
• Nitrasyon düşük sıcaklıkta çalışır ve çekirdeği sertleştirmez; yüksek sıcaklık dayanımı gerektirir.

Konunun özeti

Çekme deneyi akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama yüzdesini verir; çeliklerde çekme dayanımı ile Brinell sertliği arasında yaklaşık bir bağıntı vardır. Darbe deneyi tokluk ve sünek-kırılgan geçiş sıcaklığını ortaya koyar, kaynak bölgesinde ayrıca değerlendirilir. Aşınma gerektiren parçalarda çekirdek sünek bırakılır ve nitrasyon, karbonlama ile indüksiyon yöntemleriyle yüzey sertleştirilir; etkin menzil derinliği sertliğin 550 HV değerine düştüğü derinlik olarak tanımlanır. Her ölçüm noktadan noktaya farklı olabileceğinden yüzey hazırlığı, ölçüm sıcaklığı ve nokta tanımı önemlidir; sapma kayıt altına alınır, kabul sınırlarıyla karşılaştırılır ve üretim durdurulur.

Sık yapılan hatalar

• Rockwell HRC ile Brinell HB değerlerini doğrudan karşılaştırmak: HRC ve HB farklı yöntem ve birimlerdir; karşılaştırma yapılacaksa dönüşüm tablosu kullanılmalı, yoksa yüzey hazırlığı farkından kaynaklanan ölçüm hatası yapılır.
• Ölçümden önce parçayı taşlamayı unutmak: Ham yüzeyde yapılan sertlik ölçümü yüksek okunur; ölçüm öncesi yüzey düzeltilmezse sonuç üretim kararında yanıltıcı olur.
• Yüzey sertleştirmeyi çekirdeğin sertleşmesi sanmak: Nitrasyon ve indüksiyonda çekirdek değişmez; parçanın tok davranışı korunur, ama çekirdek sertleşme beklenmemelidir.

İlgili konular

• Demir ve Çelik
• Alaşımlar
• Paslanma, Korozyon ve Koruma Yöntemleri
• Kesme ve Şekillendirme
• Eğeleme ve Markalama