Demir ve Çelik nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Demir, çelik ve dökme demiri karbon oranına ve işlenebilirlik özelliklerine göre ayırt eder.
• Düşük, orta ve yüksek karbonlu çeliklerin sertlik, mukavemet ve kaynak davranışını açıklar.
• S235JR, S355JR, DC01 ve P355NL1 gibi çelik sınıflarının akma dayanımını ve kullanım alanını okur.
• Demir-karbon diyagramındaki ötektoid ve ötektik sıcaklıkları ısıl işlem kararlarıyla ilişkilendirir.
• Isıl işlem sıra ve sıcaklıklarını parça işlevine göre atölye uygulamasında değerlendirir.

Anahtar fikirler

• Ferrit ve pearlit manyetiktir, austenit manyetiktir; 304/316 mıknatısa yapışmaz.
• S235 ve S355 yapı çelikleri su verme ile sertleşmez, mikro yapıları normalizasyon durumundadır.
• Yüksek karbonlu çelikte sertlik artarken kırılganlık da artar; kaynak sonrası soğuma yavaşlaştırılmalıdır.
• JR, J0 ve J2 kodları mukavemeti değil, darbe deney sıcaklığını belirtir.
• Isıl işlem gerektiren mil ve dişli işlerinde kaynak işlemi öncesi ve sonrası sıcaklık takibi yapılır.
• Malzeme tesliminde yüzey damgası, kalınlık ve boy birlikte doğrulanır; sınıfı okunmayan sac kesilmez.

Konunun özeti

Düşük karbonlu çelik kaynak ve derin çekmeye, orta karbonlu çelik mil ve şaftlara, yüksek karbonlu çelik yay ve takım işlerine uygundur. S235JR ve S355JR akma dayanımını (235 ve 355 MPa), JR, J0 ve J2 ise darbe deney sıcaklığını belirtir. Fe-C diyagramının 727 °C ve 1147 °C noktaları ile tavlama, sertleştirme, temperleme bilgisi, atölyede doğru malzeme ve doğru ısıl işlem kararının temelidir.

Sık yapılan hatalar

• Paslanmaz çeliği mıknatısla kontrol etmek: 304 ve 316 austenitiktir ve mıknatısa yapışmaz; yapışmaması malzemenin çelik olmadığını değil, austenitik yapıda olduğunu gösterir, sınıf kodu okunmalıdır.
• S235'ı su vererek sertleştirmeye çalışmak: Düşük karbonlu yapı çelikleri su verme ile sertleşmez, aksine çatlama riski artar; sertleştirme orta ve yüksek karbonlu çeliklerde uygulanır.
• Darbe deney kodunu mukavemetle karıştırmak: JR, J0 ve J2 akma dayanımını değil darbe deney sıcaklığı (+20, 0, −20 °C) belirtir; akma dayanımı sınıfın önündeki rakamdadır.

İlgili konular

• Alaşımlar
• Sertlik ve Mekanik Özellikler
• Paslanma, Korozyon ve Koruma Yöntemleri