Ölçüm Hatası ve Ölçüm Belirsizliği nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ölçüm hatasının oluşumunda kişi, alet, parça ve ortam etkisini ayırt eder.
• Sistematik ve rastlantısal hataları örneklerle karşılaştırır.
• Ölçüm kuvvetini standardize ederek tutarlı okuma yapar.
• Paralaks okuma hatasını giderir ve sıfırlama kontrolünü uygular.
• Aynı parçayı tekrarlı ölçüp ortalama alarak belirsizliği daraltır.

Anahtar fikirler

• Ölçüm hatası dört kaynaktan doğar: ölçümü yapan kişi, kullanılan alet, ölçülen parça ve ortam koşulları.
• Sistematik hata ortalama alınarak giderilemez; mutlaka alet üzerinden düzeltme gerekir.
• Rastlantısal hata tekrarlı ölçümler ortalandığında belirgin biçimde küçülür.
• Mikrometre ölçüm kuvvetini kendi ayar düğmesiyle verdiği için okuma tutarlıdır.
• Ölçüm belirsizliği tek bir ölçümün değil, bütün hata kaynaklarının toplam etkisidir.
• Belirsizlik bir aralık olarak düşünülür ve tolerans kararı bu aralıkla birlikte verilir.

Konunun özeti

Sistematik hata her ölçümde aynı yönde tekrarlar ve ortalamayla giderilmez. Rastlantısal hata ölçümden ölçüme değiştiği için tekrarlı ölçümde küçülür. Toplam etkiye ölçüm belirsizliği denir.

Sık yapılan hatalar

• Aleti sıfırlamadan ölçmek: Sıfır noktası kaymış bir alet, bütün ölçümlere aynı yönde sabit bir sapma ekler ve sonuç güvenilmez hâle gelir.
• Mikrometreyi parmakla sonuna kadar sıkmak: Aşırı kuvvet ölçme yüzeylerini ve alet gövdesini esnetir; okunan değer parçanın gerçek ölçüsünden büyük çıkar.
• Tek ölçüme güvenip karar vermek: Tek okuma rastlantısal hataları içerir; tolerans sınırına yakın parçalarda tekrarlı ölçüm ve ortalama şarttır.

İlgili konular

• Taşlama ve Taşlama Makineleri
• Kumpas ve Mikrometre
• Açı ve Mastar
• Tornalama
• Frezeleme
• Kızak ve Diğer Talaşlı İşlemler