Metin Türleri ve Şiir Bilgisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Öğretici ve edebî metinleri amaç, dil ve gerçeklik ölçütlerine göre ayırır.
• Şiirde nazım birimi, ölçü ve nazım şekli kavramlarını açıklar.
• Hece ölçüsü ile aruz ölçüsünün temel farklarını örneklerle gösterir.
• Uyak ile redifi ayırt eder, dizelerde doğru tespit yapar.
• Gazel, kaside, rubai ve mesnevinin nazım özelliklerini belirler.

Anahtar fikirler

• Haber yazısı, makale ve deneme öğretici; şiir, roman, hikâye ve tiyatro edebî metindir.
• Kurgu ve hayal gücü içeren metin daima edebî metin sınıfına girer.
• Hece ölçüsünde hece sayısı, aruz ölçüsünde ise vezin bütün dizelerde sabittir.
• Redifte sözcükler birebir aynıdır; uyakta yalnız sesler benzerdir.
• Serbest ölçüde sabit hece ya da vezin aranmaz; Garip şairleri bu yöntemi benimsemiştir.
• Sade, kafiyeli, redifli ve serbest nazım; uyak-redif düzenine göre adlandırılır.

Konunun özeti

Şiirde nazım birimi, ölçü ve nazım şekli birlikte değerlendirilir; hece ölçüsünde hece sayısı, aruzda vezin, serbest ölçüde serbestlik esastır. Uyak ses benzerliğidir, redif ise birebir aynı ek veya sözcüğün tekrarıdır; gazel ve rubai gibi türlerin nazım kuralları sınavın en sık sorduğu ayrıntılardır.

Sık yapılan hatalar

• Öğretici metinleri edebî sanmak: Makale, fıkra ve haber yazısı bilgi aktarır, estetik amaç taşımaz; bu yüzden edebî metin değildir.
• Hece sayısını dizedeki boşluklara göre almak: Hece, ünlünün çevresinde kurulan ses birimidir; yazım şekli değil okunuş belirleyicidir.
• Uyak ile redifi karıştırmak: Aynı sözcüğün birebir tekrarı rediftir; uyakta kelimeler farklıdır, yalnız sesler benzerdir.

İlgili konular

• Edebî Sanatlar ve Söz Sanatları
• İslamiyet Öncesi ve Divan Edebiyatı
• Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türk Edebiyatı