Kohezyon Kuvvetleri ve Yüzey Gerilimi ile Adezyon nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Adezyon kuvvetini, farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekim olarak tanımlar.
• Kohezyon ile adezyonun güçlülük ilişkisine göre menisküs biçimini belirler ve nedenini açıklar.
• Su ve cıvanın cam kaplardaki farklı davranışını gerekçesiyle karşılaştırır.
• ıslatma kavramını ve ıslatma açısını kullanarak sıvının yüzeye yayılıp yayılmadığını değerlendirir.
• Kılcallık olayını adezyon ve kohezyon dengesine dayandırarak açıklar.

Anahtar fikirler

• Adezyon farklı, kohezyon ise aynı maddenin tanecikleri arasındaki çekim kuvvetidir; ikisi birlikte sıvının davranışını belirler.
• Adezyon kohezyondan güçlüyse sıvı katı yüzeye yayılır ve yüzeyi ıslatır; kohezyon güçlüyse sıvı damla hâlinde kalır.
• Adezyonun baskın olduğu durumda sıvı yüzeyi içe bükülür, kohezyonun baskın olduğu durumda dışa bükülür.
• Menisküs biçimini sıvının cinsi kadar kap yüzeyinin cinsi de etkiler; aynı sıvı farklı kaplarda farklı menisküs oluşturur.
• Su cam kapta yükselir ve içe bükük menisküs oluşturur; cıva aynı kapta alçalır ve dışa bükük menisküs oluşturur.
• Kılcallık, sıvının kap duvarına adezyonu ile yüzey geriliminin birlikte çalışmasıdır; yükselme miktarı bor çapıyla ters orantılıdır.

Konunun özeti

Sıvının katı bir yüzeyi ıslatıp ıslatmayacağı bu iki çekim arasındaki güçlülük yarışına bağlıdır. Adezyon kohezyondan güçlüyse sıvı yüzeye yayılır, ıslatma açısı doksan dereceden küçük olur ve menisküs içe bükülür. Kohezyon adezyondan güçlüyse sıvı yayılmaz, açı doksan dereceden büyük olur ve menisküs dışa bükülür. İki kuvvet dengeliyse menisküs düze yakın görünür. Kılcallık, sıvının kap duvarına adezyonu ile yüzey geriliminin birlikte çalışmasıdır; su cam boruda yükselir, cıva alçalır ve yükselme miktarı bor çapıyla ters orantılıdır. Peçete, bant, tutkal, boya, mum kaplı yüzeyler ve deterjan uygulamaları bu kavramların günlük hayattaki karşılıklarıdır.

Sık yapılan hatalar

• Menisküs biçimini yalnızca sıvının cinsine bağlamak: Menisküsün içe mi dışa mı büküleceğini sıvının kap yüzeyiyle kurduğu adezyonun kohezyondan güçlü olup olmadığı belirler; aynı sıvı farklı kaplarda farklı davranır.
• Cıvanın camı ıslattığını düşünmek: Cıvanın tanecikleri arasındaki kohezyon camla kurduğu adezyondan güçlüdür; bu nedenle yayılmaz, damla hâlinde kalır ve ıslatma açısı doksan dereceden büyüktür.
• Kılcal yükselmeyi yalnızca yüzey gerilimiyle açıklamak: Kılcallık iki etkinin birlikte çalışmasıdır; sıvının kap duvarına tutunması adezyon, sütunu aşağı çekme isteği ise yüzey gerilimidir.

İlgili konular

• Moleküller Arası Etkileşimler, Amorf ve Kristal Katılar
• Sıvıların Özellikleri: Kaynama Sıcaklığı, Buhar Basıncı ve Viskozite
• Kohezyon Kuvvetleri ve Yüzey Gerilimi
• Maddenin Hâlleri ve Hâl Değişimleri
• Gazlar ve Plazma
• Çevre Kimyası