Eşeye Bağlı Kalıtım nedir?
Biyoloji · AYT · Konu 20
Tahmini okuma süresi: 5 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- X ve Y kromozomlarının yapı ve işlev farklarını açıklar.
- X kromozomuna bağlı çekinik kalıtımda taşıyıcılığı hesaplar.
- X kromozomuna bağlı baskın kalıtımın çapraz aktarım özelliğini karşılaştırır.
- Y kromozomuna bağlı (holandrik) kalıtımın özelliklerini yorumlar.
- Taşıyıcı anne ve hasta baba çaprazlamalarında çocukların genotip olasılıklarını hesaplar.
Anahtar fikirler
- Eşeye bağlı kalıtım kalıplarında gen, X ya da Y kromozomunda bulunur; erkek birey bu kromozomun tek kopyasını taşır.
- Erkeklerde X kromozomuna bağlı çekinik alel, karşısında baskın alel bulunmadığı için fenotipte görünür (hemizigotluk).
- Kadınlarda X kromozomuna bağlı çekinik hastalık ancak iki çekinik alel birlikte bulunduğunda ortaya çıkar; tek aleli taşıyanlara taşıyıcı denir.
- X kromozomu babadan kız çocuklara, Y kromozomu babadan erkek çocuklara aktarılır; X ve Y arasında krossing-over gerçekleşmez.
- X'e bağlı baskın kalıtımda hasta baba hastalık alelini bütün kız çocuklarına aktarır, erkek çocuklarına aktaramaz.
- Y kromozomuna bağlı (holandrik) kalıtımda özellik yalnızca erkeklerde görülür ve baba ile oğul arasında aktarılır.
Konunun özeti
X'e bağlı çekinik kalıtımda erkekler hemizigot olduğu için hastalık aleli fenotipte görünür, kadınlarda taşıyıcılık görülür ve hastalık iki çekinik alelle ortaya çıkar. X'e bağlı baskın kalıtımda hasta baba hastalığı bütün kız çocuklarına aktarır. Y'ye bağlı (holandrik) kalıtımda özellik yalnızca erkeklerde ve baba ile oğul arasında aktarılır.
Çözümlü mini örnek 1
X kromozomuna bağlı çekinik bir hastalık için taşıyıcı anne (X^H X^h) ile sağlıklı babanın (X^H Y) çocuklarında hasta erkek çocuk doğma olasılığı nedir?
Adım 4: Yalnızca X^h Y taşıyan erkek çocuğun hasta olduğunu belirleyip olasılığı 1/4 olarak yaz.
Çözümlü mini örnek 2
Hemofili bakımından hasta bir baba (X^h Y) ile sağlıklı ve taşıyıcı olmayan bir annenin (X^H X^H) kız çocukları nasıl olur?
Adım 4: X^H X^h genotipinin taşıyıcı olduğunu belirleyip hastalığın görülmediğini söyle.
Sık yapılan hatalar
- X kromozomunu babadan alan çocukları erkek sanmak: Babadan X kromozomu alan çocuk kızdır; erkek çocuk babadan Y kromozomu alır.
- Taşıyıcı kadının hasta olduğunu düşünmek: Taşıyıcı, çekinik hastalık alelini tek kopyada taşıyan sağlıklı bireydir; hastalık iki çekinik alel gerektirir.
- X ve Y kromozomları arasında krossing-over olduğunu varsaymak: Bu kromozomlar yalnızca çok kısa bir bölümde homolog olduğundan aralarında krossing-over gerçekleşmez.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Biyoloji · AYT için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.