Eş Baskınlık ve Çok Alellilik nedir?
Biyoloji · AYT · Konu 19
Tahmini okuma süresi: 7 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Eş baskınlık ile tam baskınlık arasındaki farkı açıklar.
- Eksik baskınlığı alel sıralaması üzerinden yorumlar.
- Çok alellilikte popülasyon alel sayısı ile birey alel sayısını ayırt eder.
- ABO, Rh ve MN kan grubu sistemlerindeki alel-fenotip ilişkisini karşılaştırır.
- Ebeveyn ve çocuk kan gruplarından dört kutu hâlinde olasılık hesaplar.
Anahtar fikirler
- Eş baskınlıkta heterozigot bireyin fenotipi iki homozigot fenotipinin arasındadır; bu yüzden fenotip oranı genotip oranına eşit çıkar.
- Eksik baskınlık, alellerin A1 > A2 > a biçiminde derecelendirilmesiyle görülür; heterozigot birey tam baskın fenotip göstermez.
- Çok alellilik popülasyon düzeyindedir: genin üç ve daha çok aleli bulunur, ancak her birey en fazla ikisini taşır.
- ABO sisteminde I^A ve I^B alelleri eş baskındır; her ikisi de i aleline tam baskındır.
- MN sisteminde L ve l alelleri arasında baskınlık ilişkisi yoktur; Ll birey M ve N antijenlerini birlikte taşır.
- Eritrosit bağışında 0 grubu her gruba, AB grubu yalnızca AB grubuna uyumludur; plazma bağışında kural ters çalışır.
Konunun özeti
Çok alellilik, bir genin popülasyonda üç veya daha çok alel taşımasıdır, bireyde ise en fazla iki alel bulunur. ABO sisteminde I^A ve I^B eş baskın, her ikisi de i aleline tam baskındır ve dört fenotip görülür. MN sisteminde Ll birey MN grubudur.
Çözümlü mini örnek 1
RR × rr çaprazlamasıyla başlayan bir bitki popülasyonunda ikinci kuşaktaki kırmızı, pembe ve beyaz çiçekli yavruların oranı nedir?
Adım 4: Üç ayrı fenotip görüldüğü için fenotip oranının da 1: 2: 1 olduğunu belirle.
Çözümlü mini örnek 2
Hb^A > Hb^a sıralamasına sahip bir gen için Hb^A Hb^a bireyinin durumu nedir?
Adım 4: Hb^a Hb^a bireyin bu ara değerden daha da uzak olduğunu ekle.
Sık yapılan hatalar
- Eş baskınlık ile eksik baskınlığı aynı sanmak: Eş baskınlıkta iki alelin ürünü birlikte görünür (MN grubu), eksik baskınlıkta ise heterozigot tam baskın fenotip göstermez.
- Çok alellilikte bireyin üç alel taşıyabileceğini düşünmek: Diploit (2n) yapı nedeniyle bir birey bir lokusta en fazla iki alel taşır.
- I^A alelini i aleline eş baskın saymak: ABO sisteminde eş baskın olan çift I^A ve I^B alelleridir; i aleline her ikisi de tam baskındır.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Biyoloji · AYT için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.