Çevre Etiği (İnsan Merkezci Etik, Canlı Merkezci Etik, Çevre Merkezci Etik) nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• İnsan merkezci, canlı merkezci ve çevre merkezci etiği karşılaştırabilmek
• Her yaklaşımın temel gerekçelerini ve zayıf noktalarını belirleyebilmek
• Ahlaki statü, sorumluluk ve yükümlülük kavramlarını çevre bağlamında kullanabilmek
• Çevre etiğinin tarihsel gelişimini ana hatlarıyla açıklayabilmek
• Kurumsal, yasal ve bireysel düzlemde etik ilkeleri uygulayabilmek

Anahtar fikirler

• Çevre etiğindeki üç yaklaşım, birbirini reddeden değil birbirini tamamlayan bir tartışma hattı oluşturur.
• Aldo Leopold’un toprak etiği, doğayı birey değil ilişki bütünü olarak düşünmenin ilk kapsamlı örneğidir.
• Ağaç kesme kararı, canlı merkezci yaklaşımda bireyin ölçüsüyle, çevre merkezci yaklaşımda sistemin sağlığıyla tartışılır.
• Hans Jonas’un sorumluluk ilkesi, gelecek kuşakların çıkarını bugünün kararlarına dahil etmeyi zorunlu kılar.
• Çevre etiğinde ahlaki yükümlülük, hukuki yükümlülükten farklıdır; yasayı bilmek ahlaki olarak temizlenmeyi sağlamaz.
• Paul Taylor’ın doğaya saygı ilkeleri, doğanın korunmasını bir nezaket sorunu hâline getirir.

Konunun özeti

İnsan merkezci etik doğayı araç sayar; canlı merkezci etik canlının kendisine değer verir; çevre merkezci etik ise yaşamın bütününü esas alır. Yaklaşımlar arasında geçiş, çevre sorunlarının kuramsal tarihini oluşturur. Sorumluluk ölçeği, bireysel sorumluluktan kurumsal ve uluslararası sorumluluğa doğru genişler.

Sık yapılan hatalar

• Hata: Canlı merkezcilik ile çevre merkezciliğin aynı yaklaşım olduğu düşünülür. Oysa ilk ölçüt canlının kendisi, ikinci ölçüt ise yaşamın bütünüdür.
• Hata: Çevre merkezcilik, insanın hiçbir değeri olmadığını savunduğu sanılır. Oysa bu yaklaşım, insana bütün içinde özgün bir yer verir.
• Hata: Ahlaki yükümlülüğün yasal yaptırımla aynı olduğu düşünülür. Yasa uyumlu davranış, ahlaki olarak doğru davranış anlamına gelmez.

İlgili konular

• Hayatın Anlamına Yönelik Felsefi Sorular, Görüş ve Argümanlar
• Hukuk ve İnsan, Hukukun Doğasına Yönelik Felsefi Problemler
• Çevre ve İnsan İlişkisi
• Teknoloji ve İnsan Hayatı
• Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler (Ontolojik Anlam Kaybı, Yabancılaşma)
• Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler (Güvenlik Sorunları, Değerlerin Tahribatı, Ahlaki Eylemin İmkânı)