Allah-Âlem İlişkisi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Allah’ın birliğini ve yaratıcılığını âlemin varlığı üzerinden açıklar.
• Âlemin kendiliğinden var olamayışının anlamını açıklar.
• Sürekli yaratma ve koruma kavramını günlük hayat örneğiyle ilişkilendirir.
• Allah’ın âlemden farklı ve aşkın olduğu ilkesini doğru biçimde ifade eder.
• Yaratma, koruma ve ibadet arasındaki bağı sorgulayarak özetler.

Anahtar fikirler

• Âlem kendiliğinden var olamaz; her varlığın var olmak için Yaratıcısına muhtaç olduğu kesin bir gerçektir.
• Yaratma fiili Allah’a özgüdür ve bu fiil başka hiçbir varlığa devredilemez.
• Yaratma her an tekrarlanır; âlem bırakılmış ve kendi haline bırakılmış bir düzenek değildir.
• Allah’ın hâkimiyeti bütün varlık ve olayları kapsar; bu hâkimiyet paylaşılan bir özellik değildir.
• Allah âlemden farklıdır; yaratılmışların hiçbirine benzemez ve âlemi aşkındır.
• Âlemin Allah’a bağımlı olması ile Allah’ın âlemden bağımsız ve aşkın olması birbirini dışlamaz.

Konunun özeti

Yaratma, rızık verme ve düzene koyma fiilleri yalnızca Allah’a aittir; âlem hiçbir öğesi kendi kendine var olmadığı için her an Yaratıcısına bağımlıdır. Bu bağımlılık, Allah’ın kudreti, iradesi ve ilmiyle sürer; âlem bir kez kurulup bırakılmış bir düzenek değildir. Allah âlem üzerinde hâkimdir ve hiçbir varlık O’nun kudretinden çıkmaz. Öte yandan Allah âlemden mürekkep değildir, yaratılmışların hiçbirine benzemez ve âlemi aşkındır; aşkınlık mekânsal bir üstte bulunma değil, sınırlanmamış olmaktır. Bu iki yön birbirine aykırı değildir; biri yaratıcı ile yaratılan arasındaki sürekli bağımlılığı, diğeri ikisi arasındaki farkı anlatır.

Sık yapılan hatalar

• Yaratma işini tek seferlik saymak: Yaratmayı bir kez yapılmış ve bitmiş bir iş gibi göstermek, İslam öğretisindeki sürekli yaratmayı gözden kaçırır. Allah her an yaratır, korur ve yaşatır.
• Âlemi bağımsız kabul etmek: “Âlem kendiliğinden var olmuştur” düşüncesi, varlığın bir sebebe muhtaç olması gerçeğiyle çelişir. Her varlık var olmak için Yaratıcısına bağımlıdır.
• Hâkimiyeti paylaşılan bir özellik saymak: Allah’ın kudreti, iradesi ve ilmi bütün varlıkları kapsar ve başka hiçbir varlıkta bu nitelikler O’nun payıyla bulunmaz. Kudreti paylaşmak, tevhidi zedeler.

İlgili konular

• Kader ve İnsan İradesi
• Ahiret İnancı
• İslam’da Bilgi ve Bilginin Kaynakları
• Kur’an’dan Mesajlar: Varlık ve Bilgi
• Allah’ın Varlığının Delilleri
• Kur’an’dan Mesajlar: Allah’ı Tanımak