Atatürk Sonrası Türk ve Dünya Tarihi — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Atatürk'ün ölümünün ardından kurumsal yapının nasıl oturduğunu açıklar.
• İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin uzak kalma çizgisinin anlamını ve gerekçesini açıklar.
• Birleşmiş Milletler ile Kuzey Atlantik Antlaşması arasındaki nitelik farkını ayırır.
• Soğuk savaş döneminde bloklaşmanın ve yardım programlarının işleyişini değerlendirir.
• Kıbrıs bağlamındaki gelişmeleri yalnız kronolojik ve kurumsal çerçevede okuyabilir.
• Berlin Duvarının inşası ve yıkılışı ile Sovyetler Birliği'nin dağılmasının sonuçlarını karşılaştırır.
• Soğuk savaş sonrası dönemde Türkiye'nin kurumsal ilişkilerini ve ekonomik açılımını analiz eder.

Önemli noktalar

• Atatürk'ün ölümü (1938) bir kurumsal kopuş değil, devlet yapısının oturması anı olarak değerlendirilir.
• İkinci Dünya Savaşı 1939-1945 arasında yaşanmış, Türkiye bu dönemde doğrudan savaşa katılmamıştır.
• Tarafsız kalma çizgisi, 1942'de toplanan kongrede benimsenen bir ilke olarak kayda geçmiştir.
• Birleşmiş Milletler 1945'te kurulmuş, genel bir uluslararası iş birliği örgütü olarak görev yapmıştır.
• Kuzey Atlantik Antlaşması 1949'da kurulmuş, Türkiye 1952'de bu ittifaka üye olmuştur.
• Marshall Planı ekonomik, Truman Doktrini güvenlik siyaseti bildirgesi niteliğindedir; ikisi aynı araç değildir.
• Bağdat Paktı ve Varşova Paktı 1955'te kurulmuş, Soğuk Savaşın bloklaşmasını iki yanda göstermiştir.
• Berlin Duvarı 1961'de inşa edilmiş, 1989'da yıkılmıştır.
• Kıbrıs'da yürütülen Barış Harekâtı 1974'te gerçekleşmiş, ardından uluslararası bir barış gücü devreye girmiştir.
• Sovyetler Birliği 1991'de dağılmış, iki kutu düzeninin sona ermesiyle küresel düzen yeniden biçimlenmiştir.

Formüller ve kurallar

• Soğuk savaş dönemi = iki bloğun karşılıklı sıralanması + siyasal ve ekonomik yarış + büyük ölçekli doğrudan savaşın sınırlı kalması
• Uzak kalma çizgisi = uyuşmazlığa doğrudan katılmama + taraflara askerî destek vermeme + diplomatik ilişkileri sürdürme
• Kolektif savunma = üyelerden birine yapılan saldırıya bütün üyelerin birlikte karşı çıkması
• Kutuplaşmanın sona ermesi = blokların ayrışması + kurumlar arası iş birliğinin ön plana çıkması
• 1945 ile 1989 arasındaki süre = 1989 − 1945 = 44 yıl
• 1961 ile 1989 arasındaki süre = 1989 − 1961 = 28 yıl
• Dönemin iki eksenli okunması = değişim (yenilen kurumlar) + devamlılık (sürdürülen kurumlar)

Sık yapılan hatalar

• Birleşmiş Milletler ile Kuzey Atlantik Antlaşması'nı aynı kurum sanmak: Birleşmiş Milletler genel bir uluslararası iş birliği örgütüdür ve barışın korunmasıyla ilgilenir. Kuzey Atlantik Antlaşması ise bölgesel bir savunma ittifakıdır ve kolektif savunma taahhüdü içerir. Birincisi bütün üye devletlere, ikincisi belirli bir bölgedeki ülkelere yöneliktir.
• Marshall Planı'nı askerî teçhizat yardımı saymak: Marshall Planı ekonomik bir yardım programıdır; amacı savaş sonrası Avrupa'da ekonomik düzeni onarmaktır. Askerî teçhizat yardımı ise güvenlik siyasetinin aracıdır ve başka bir bildirgeyle ilişkilidir. Yardımın niteliği, programun hangi alanda uygulanacağını doğrudan belirler.
• Soğuk savaşı doğrudan savaşın olmadığı sakin bir dönem sanmak: Soğuk savaşta doğrudan büyük savaş yaşanmamıştır; ancak siyasal baskı, istihbarat faaliyetleri, silahlı çatışmalar ve propaganda ile yoğun bir rekabet sürmüştür. Sakinlik ile rekabetin olmaması aynı şey değildir.
• Berlin Duvarı'nın yıkılmasını bir devlet birleşmesi sanmak: Duvarın yıkılması bir kutuplaşmanın sona ermesiyle ilişkilidir. İki Avrupa ülkesinin tek devlet hâlinde birleşmesi ise çok farklı bir süreçtir ve başka bir dönemde gerçekleşmiştir. İkisini aynı olay gibi göstermek, kronolojik sıralama sorularında sonucu yanlışa çevirir.
• Savaş yıllarında taraf tutulduğunu söylemek: Türkiye İkinci Dünya Savaşı sırasında doğrudan savaşa katılmamış ve taraflardan birine askerî destek vermemiştir. Bu çizgi, toplanan bir kongrede benimsenerek kayda geçirilmiş bir ilkedir. Bunu bir taraf tutma biçiminde anlatmak, dönemin dış politika tablosunu tersine çevirir.
• 1990 sonrası dönemi yalnız ekonomik liberalleşme olarak okumak: Soğuk savaş sonrası dönemde ülkenin dış ilişkileri siyasal, ekonomik ve kültürel alanlarda birlikte genişlemiştir. Ekonomik açılım tek başına değil, kurumsal ilişkilerin genişlemesiyle birlikte yürümüştür.

Hızlı tekrar ipuçları

• "Soğuk savaş" deyince bloklaşma, kolektif savunma ve yardım programlarını birlikte düşünün; doğrudan savaş olmaması rekabetin olmadığı anlamına gelmez.
• Kurum sorularında önce niteliğini sorun: genel örgüt mü, bölgesel ittifak mı, ekonomik yardım mı? Bu tek soru çoğu zaman doğru şıkkı buldurur.
• Bir olayın yılını soran sorularda iki kutu düzeninin aşamalarını aklınıza getirin: yardım ve ittifakların kurulması, sonra kutuplaşmanın derinleşmesi, en son kutuplaşmanın sona ermesi.
• Kıbrıs bağlamındaki sorularda yalnız kronolojiyi ve kurumsal sonuçları esas alın; adanın siyasal statüsü konusundaki farklı yorumları karşılaştırmaya gerek yoktur.
• "Değişim ve devamlılık" sorularında iki tarafı da yazın. Yalnız değişimi söyleyen cevap eksik sayılır.
• Ekonomik liberalleşme sorularında bunun siyasal ve kurumsal değişimlerden bağımsız olmadığını hatırlayın; dış ilişkilerle birlikte düşünülmesi gerekir.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin