Kurtuluş Savaşı — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Mondros Ateşkes Antlaşması'nın işgale ve parçalanmaya yol açan hükümlerini açıklar.
• Samsun'a çıkışla başlayan hazırlık döneminin aşamalarını ve bu aşamaların birbirine bağını kurar.
• Amasya toplantısı, Sivas Kongresi ve Erzincan Kongresinin kararlarını karşılaştırır.
• Amasya Genelgesi ile Misak-ı Milli'nin farklı işlevlerini ortaya koyar.
• TBMM'nin kuruluşunda kongreler ve genelgenin oynadığı rolü sorgular.
• 1. ve 2. İnönü, Sakarya, Kocatepe ve 2. Sakarya muharebelerini savunma ve karşı hâkimiyet ekseninde değerlendirir.
• Büyük Taarruzun hazırlık, uygulama ve sonuç aşamalarını sıralar.
• Mudanya ve Lozan görüşmelerinin savaşın sona ermesindeki rolünü analiz eder.
• Düzenli ordu, teknik araç-gereç, sağlık ve lojistik çalışmalarının muharip güce katkısını somut örneklerle açıklar.
• Savaşın sivil halk üzerindeki etkisini kadınların ve çocukların durumu üzerinden değerlendirir.

Önemli noktalar

• Kurtuluş Savaşı, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın işgale yol açmasıyla başlamış ve Lozan Barış Antlaşması ile sona ermiştir.
• Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da askerî müfettiş unvanıyla Samsun'a gönderilmiş, 16-17 Mayıs 1919'da Bandırma'ya çıkmıştır.
• Sivas Kongresi 23 Temmuz 1919'da toplanmış; bütün memleketin birleşmesini ve manda himayenin kabul edilmemesini kararlaştırmıştır.
• Erzincan Kongresi 12 Ocak 1920'de toplanmış; ulusal iradenin meclis aracılığıyla tecelli edeceği kararını almıştır.
• Amasya Genelgesi 17 Nisan 1920'de yayımlanmış; bölgesel direnişlerin bırakılmasını ve memleketin bütününe yönelik hareket edilmesini istemiştir.
• 1. İnönü Meydan Muharebesi ilk büyük meydan muharebesidir; kaybedilen toprakların geri alınması ve halkın yüreklendirilmesi sonuçlarını doğurmuştur.
• Misak-ı Milli, ulusal ilkelerin ve istenen sınırların dünya kamuoyuna duyurulmasıyla uluslararası alanda bir meşruiyet zemini yaratmıştır.
• Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da başlamış; İzmir 9 Eylül 1922'de kurtarılmıştır.
• İzmir İnkılabı 1 Mart 1923'te gerçekleşmiş, 12 Mart 1923'te meclis hükûmeti kurulmuştur.
• Mudanya Ateşkes Antlaşması 11 Ekim 1922'de, Lozan Barış Antlaşması 24 Şubat 1923'te imzalanmıştır.
• Sakarya, Dumlupınar, İzmir ve Trakya başlıca cepheler olmuştur.
• Kadınlar cephe örgütlenmesi, hastane ve yardım işlerinde görev alarak savaşa katılmıştır.

Formüller ve kurallar

• Kurtuluş Savaşı'nın süresi = Lozan Antlaşması'nın imzalandığı yıl − Samsun'a çıkışın yapıldığı yıl = 1923 − 1919 = 4 yıl
• Siyasi hazırlık zinciri = Mondros'un işgal hükümleri → Samsun'a çıkış → Amasya toplantısı → Sivas Kongresi → Erzincan Kongresi → Amasya Genelgesi
• Kongrelerden meclise geçiş = kongre kararları (ilke ve birlik) + meclis (kararları uygulayacak ve kanun yapacak organ)
• Meydan muharebeleri zinciri = 1. İnönü → Sakarya → Kocatepe → 1. İnönü (1922) → 2. Sakarya
• Savaşın sona erme zinciri = Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) → İzmir'in kurtarılması (9 Eylül 1922) → Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922) → Lozan (24 Şubat 1923)
• Cepheler = Sakarya + Dumlupınar + İzmir + Trakya
• Ordunun muharip gücü = insan + teknik araç-gereç + cephe + sağlık + lojistik
• Savaşın siyasi sonucu = mandadan ve himayeden vazgeçiş + ulusal iradenin kurumsallaşması + meclis hükûmeti + Cumhuriyet'in ilan edilmesi
• Savaşın toplumsal bedeli = yakılan köyler + göç + salgın + açlık + şehit düşen çocuklar

Sık yapılan hatalar

• Sivas Kongresi ile Erzincan Kongresi kararlarını aynı saymak: Sivas Kongresi memleketin birleştirilmesini ve güçlü bir devlet kurulmasını; Erzincan Kongresi ise bu iradenin meclis aracılığıyla temsil edilmesini karara bağlar. Biri ilke, diğeri kurum kararıdır.
• Amasya Genelgesi ile Misak-ı Milli'yi aynı belge saymak: Amasya Genelgesi iç hukuk düzenine ilişkin bir duyurudur; memleketin bütününe birlik çağrısı yapar. Misak-ı Milli ise ilkeleri ve istenen sınırları dünya kamuoyuna açıklayan uluslararası bir bildirgedir.
• Sakarya'nın taarruz, İnönü'nün savunma sayılması: 1. İnönü ve Sakarya'da Türk ordusu savunmada ve mevzii tutmuş, düşmanın Anadolu'ya girmesine izin vermemiştir. Kocatepe ve Büyük Taarruz ise karşı hâkimiyet amacı taşıyan harekâtlardır.
• Büyük Taarruzun tek cephede başlatılan bir saldırı sayılması: Büyük Taarruz, düşmanın Anadolu'daki varlığını sona erdirmek için bütün kollardan aynı anda yürütülen geniş bir harekâttır. Hazırlık ve düzenleme aşamaları, taarruzun kendisi kadar önemlidir.
• TBMM'nin kurulmasını tek bir karara bağlamak: TBMM'nin kurulması tek bir oturumda olmamıştır. Kongrelerin hazırlığı, Amasya Genelgesi ve Erzincan Kongresi'nin kararı, ardından 23 Nisan 1920'de meclisin açılması bu süreci oluşturmuştur.
• Savaşın bedelini yalnız askerî kayıplarla sınırlamak: Yakılan köyler, göç eden aileler, açlık, salgın ve şehit düşen çocuklar savaşın toplumsal bedelidir. Kadınların cephe örgütlenmesi, hastane ve yardım işlerinde görev alması da bu boyuta dâhildir.

Hızlı tekrar ipuçları

• "Kurtuluş Savaşı" sorularında önce sorunun düzlemini saptayın: siyasi hazırlık, askerî gelişme, barış görüşmeleri ya da toplumsal sonuç. Şıklar çoğu zaman bu dört düzlemden birinin doğru cevabını ve üçünün yanlış eşleştirmesini içerir.
• Yıl sorusu geldiğinde olayın yılını değil, olayın yılla olan bağını hatırlayın. "Kongre", "genelge", "ateşkes", "meclis açılışı" gibi sözcükler farklı yıllara bağlanır.
• Aynı yıl birden çok olay olduğunda gün bilgisi ayırt edicidir. Nisan 1920 üç önemli olaya ev sahipliği yapmıştır; 1922 ise taarruz ve karşı hâkimiyet savaşları bakımından en yoğun yıldır.
• Kongre kararı sorularında "manda ve himaye" sözcüğünü arayın: kabul edilmemiş olması her kongre kararının ortak özelliğidir. Ayrımı yapan, meclis kurma kararının hangi toplantıda alındığıdır.
• Meclis hükûmeti ile meclisi karıştırmayın. Meclis kanun yapan organdır; hükûmet ise o kanunları uygulamakla görevli yürütme organıdır.
• Tarih hesabı yapan sorularda iki tarih arasındaki farkı büyük yıldan küçük yılı çıkararak bulun; ölçü birimi yıldır.
• "Savunma mı, taarruz mu" sorusu sınavda sık geçer. Savunma: mevzii tutma ve düşmanı içeri almama. Taarruz: kendi sahanıza geçme. Sakarya savunma, Dumlupınar taarruz tarafına örnektir.
• Karşılaştırma sorularında iki kavramı da tanımlayıp aradaki farkı yazın; "aynıdır" biçimindeki şıklar genellikle yanlıştır.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Kurtuluş Savaşı konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin