Psikoloji ve Sosyolojinin Temel Kavramları

Konu Anlatımı

Psikoloji

Psikoloji; insan davranışını ve zihinsel süreçleri inceler. Gözlem, deney ve görüşme temel yöntemlerdir. Öğrenme yaşantı yoluyla davranış değişikliğidir. Klasik ve edimsel koşullanma, bilişsel öğrenme temel yaklaşımlardır.

Kişilik

Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran tutarlı davranış örüntüleridir. Psikanalitik, davranışçı, bilişsel ve hümanist yaklaşımlar farklı açıklamalar getirir.

Sosyoloji

Sosyoloji; toplumu, toplumsal ilişkileri ve kurumları inceler. Toplumsallaşma bireyin toplumun değer ve normlarını öğrenmesidir. Statü, rol, kurum ve kültür temel kavramlardır.

Toplumsal Yapı

Aile, eğitim, din, ekonomi ve siyaset temel toplumsal kurumlardır. Toplumsal değişme; teknoloji, ekonomi ve kültürel etkileşimle gerçekleşir.

Psikolojinin Temel Yaklaşımları

Psikoloji insan davranışını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceler. Davranışçılık (Watson, Skinner) yalnızca gözlenebilir davranışlara odaklanır ve öğrenmeyi koşullanma ile açıklar. Psikanaliz (Freud) davranışların kaynağını bilinçdışı çatışmalarda arar. Gestalt yaklaşımı bütünün parçaların toplamından farklı olduğunu savunur. Hümanistik psikoloji (Maslow, Rogers) özgür irade ve kendini gerçekleştirmeyi öne çıkarır. Bilişsel yaklaşımda ise algı, bellek ve düşünme süreçleri incelenir. Algıda seçicilik, bitirilmemiş işlerin daha iyi hatırlanması (Zeigarnik etkisi) ve kendini gerçekleştiren kehanet bu alanın bilinen kavramlarıdır.

Çözüm Tekniği: Kuram-Kurucu Eşleştirme

Psikoloji sorularında önce odak belirlenir: davranış mı, bilinçdışı mı, bütün mü, potansiyel mi? Davranış ise Watson-Skinner, bilinçdışı ise Freud, bütün ise Gestalt, kendini gerçekleştirme ise Maslow-Rogers eşleştirilir. Bu dörtli, kuram sorularının neredeyse tamamını çözer.

Sık Çıkan Kalıplar: Sosyolojinin Temel Kavramları

Sosyoloji toplumsal davranışları ve kurumları inceler; Auguste Comte bu bilimin kurucusu kabul edilir. Toplumsal norm davranış kurallarını, değerler inançları, roller konumla beklenen davranışları, kurumlar kalıcı örgütlenmeleri ifade eder. Sosyalleşme bireyin toplumun kurallarını öğrenmesi, anomie normların çözülmesi, yabancılaşma bireyin ürüne ve kendine yabancılaşması (Marx) anlamına gelir. Durkheim toplumsal olguyu, Weber toplumsal eylemin anlamını, Marx sınıf çatışmasını öne çıkarmıştır.

Zaman Kazandıran Yollar

Sosyoloji sorularında kavramı tanımlayan sözcüğü arayın: kural ise norm, konum beklentisi ise rol, kalıcı yapı ise kurum, öğrenme süreci ise sosyalleşmedir. Psikoloji sorularında odak dörtlüsünü kullanın. Ad-soyad eşleştirmelerinde Comte-kurucu, Durkheim-olgular, Weber-anlam, Marx-çatışma zincirini ezberleyin.

Psikoloji ile sosyolojinin sınırı incelenen birimdir: psikoloji bireyi ve zihinsel süreçleri, sosyoloji ise toplumsal grupları ve kurumları konu edinir. Buna rağmen sosyal psikoloji gibi alanlar iki disiplinin ortak çalışma alanını oluşturur.

Sınav Odaklı Tablolar: Kuramlar ve Sosyoloji Kavramları

Psikoloji sorularında odak ile kuram, sosyoloji sorularında kavram ile tanım eşleştirilir.

Kurucu eşleştirmesi içerikte verilen dörtlü ile tamamlanır: davranış Watson-Skinner, bilinçdışı Freud, bütün Gestalt, kendini gerçekleştirme Maslow-Rogers. Sosyolojide ise norm davranış kuralını, rol konumla beklenen davranışı, sosyalleşme normları öğrenmeyi, anomie normların çözülmesini, yabancılaşma ise bireyin kendi ürününe yabancılaşmasını ifade eder.

Ne Öğreneceğiz

Psikolojinin konusu, öğrenme, kişilik ve sosyolojinin kavramları Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Psikolojinin konusunu ve yöntemlerini açıklar.
• Öğrenme ve kişilik yaklaşımlarını açıklar.
• Sosyolojinin temel kavramlarını tanımlar.
• Toplumsallaşma sürecini yorumlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Psikoloji bireyi, sosyoloji toplumu inceler.
• Toplumsallaşma yaşam boyu sürer.
• Öğrenme yaşantı sonucu oluşur.
• Davranışçılık gözlenebilir davranışı, psikanaliz bilinçdışını inceler.
• Maslow ve Rogers hümanistik psikolojinin temsilcileridir.
• Sosyolojinin kurucusu kabul edilen düşünür Auguste Comte'tur.
• Anomie normların çözüldüğü, sosyalleşme kuralların öğrenildiği süreçtir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bireyin toplumun değerlerini öğrenmesine ne denir?

1. Bu süreç toplumsallaşmadır.
2. Cevap: toplumsallaşma
3. Sonuç: Toplumsallaşma.

Sonuç/cevap: Toplumsallaşma

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Kavram Ayırt Etme konusunun adımları:

1. Bu süreç toplumsallaşmadır.
2. Cevap: toplumsallaşma
3. Sonuç: Toplumsallaşma.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Psikoloji ile sosyolojiyi karıştırmak: Psikoloji bireysel, sosyoloji toplumsaldır.

Öğrenmeyi yalnız okulla sınırlamak: Yaşantıyla her yerde öğrenilir.

Kişiliği doğuştan sabit sanmak: Çevre de etkiler.

Yabancılaşma ile yalnızlaşmayı aynı sanmak: Yabancılaşma Marx'a göre emek ve ürünle ilişkide olur; yalnızlık ise bireyin toplumsal kopukluğudur.

Norm ile değeri karıştırmak: Değerler inanç ve amaçları, normlar ise bu değerlere uygun davranış kurallarını ifade eder.

Özet

Psikoloji bireyin davranış ve zihinsel süreçlerini, sosyoloji toplumu ve kurumları inceler. Öğrenme davranış değişikliğidir. Toplumsallaşma bireyin topluma uyum sürecidir. Aile, eğitim, din, ekonomi ve siyaset temel kurumlardır.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Psikolojinin inceleme alanını ve başlıca öğrenme yaklaşımlarını (davranışçılık, psikanaliz, hümanizm) kuramcılarıyla birlikte karşılaştır. Sonra kişilik ile mizaç arasındaki farkı açıkla.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: psikolojinin davranış ve zihinsel süreçleri incelediğinin yazılması 3 puan; davranışçılığın gözlenebilir davranışı (Watson ve Skinner), psikanalizin bilinçdışını (Freud) incelediğinin belirtilmesi 4 puan; hümanizmin Maslow ve Rogers ile ilişkilendirilmesi 2 puan; mizaç ile kişilik farkının (doğuştan gelen eğilim, çevreyle biçimlenen örüntü) yazılması 4 puan; düzen 2 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: Yaklaşımlar insanı farklı katmanda ele alır; mizaç doğuştan gelen eğilim, kişilik ise yaşam boyunca biçimlenen tutarlı davranış örüntüsüdür.