Hayvancılık

Konu Anlatımı

Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?

Hayvancılık, hayvan yetiştirerek et, süt, yün, yumurta gibi ürünlerden yararlanma faaliyetidir. Yem bitkilerinin yetişmesi, mera alanlarının genişliği, su kaynaklarının varlığı ve iklim koşulları hayvancılığın dağılışını doğrudan belirler. Bu nedenle hayvancılık, tarımın en çok coğrafi koşula bağlı koludur.

Bu konuda sürü büyüklüğü, hayvan başına verim, yem ihtiyacı ve üretim kaybı gibi sayısal büyüklükler hesaplanır. Ayrıca hayvancılığın yer şekilleri ve iklimle ilişkisi, hayvan sayılarının yıllar içindeki değişimi değerlendirilir.

Ön Bilgi: Adet, Kilo ve Yüzde

Hayvan sayıları genellikle baş adediyle, ürün miktarları ise kilogram veya litre ile verilir. Sürü büyüklüğü, hayvan başına verim ile çarpılarak toplam üretim bulunur. Birim dönüşümünde bin adet gram bir kilogram, bin kilogram bir ton eder.

Yüzde değerleri hayvan sayısı ya da üretim miktarı üzerinden uygulanır. Örneğin kuzulama oranı yüzde 120 ise bu değer yüzde olarak yazılır; bu durumda sonuç hayvan sayısından büyük olabilir.

Temel Kurallar ve Bağıntılar

Toplam üretim = hayvan sayısı × hayvan başına verim bağıntısıyla hesaplanır. Verim, birim hayvan başına düşen ürün miktarıdır.

Yeterli yem ve su, hayvancılığın ön koşuludur. Yem bitkileri yetiştirilemeyen alanlarda hayvancılık sınırlı kalır veya yapılamaz.

Küçükbaş hayvancılık dağlık, büyükbaş hayvancılık düzlük alanlarda yaygındır. Büyükbaş hayvancılık için geniş mera ve tarla gerekir.

Hayvancılık ürünleri çabuk bozulabilir özelliktedir. Bu nedenle soğuk zincir kuralları ve işletmeye en yakın pazarlama zorunlu hâle gelir.

Hayvancılık çevreyi etkileyen bir faaliyettir. Mera alanlarının aşırı kullanımı erozyona, yoğun üretim ise atık sorununa yol açabilir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo hayvancılık türlerinin yer şekilleri, ürün ve üretim biçimlerine göre karşılaştırılmasını sağlar.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Adım 1 — Hayvan sayısı ile verimi ayır. Verilen sayıyı baş adedi, diğerini birim hayvan başına ürün olarak ayır.

Adım 2 — Çarp. Toplam üretim için iki büyüklük çarpılır; mera ihtiyacı ve kuzulama gibi yüzdeli oranlarda ise yüze bölme yapılır.

Adım 3 — Birimi denetle. Gram ile kilogram, kilogram ile ton arasındaki dönüşümü kontrol et; adet değerlerini kütle değerleriyle karıştırma.

Adım 4 — Yorum ekle. Sonucu üretim miktarı, besleme alanı veya verimlilik açısından değerlendir.

Sık Yapılan Hatalar

Hayvancılık konusundaki hesap sorularında aşağıdaki hatalar en sık görülenlerdir.

• Verim ile toplam üretimi karıştırmak: Verim birim hayvan başına düşen miktardır; toplam üretim için hayvan sayısıyla çarpılması gerekir.
• Baş adedini kilogram sanmak: Sürü büyüklüğü baş adediyle, ürün miktarı ise kilogram veya litreyle verilir; bu iki birim karıştırılmamalıdır.
• Yüzde oranında yüze bölmemek: Kuzulama oranı, et oranı veya yem tüketimi yüzde olarak veriliyorsa hesapta mutlaka yüze bölünür.
• Soğuk zincir kuralını göz ardı etmek: Etin tüketime kadar geçirdiği süre sınırlıdır; bu süre aşılmamalı, aksi hâlde ürün güvenli olmaktan çıkar.
• Mera alanını tahmini saymak: Mera ihtiyacı hesaplanırken hayvan sayısı ile hayvan başına düşen alan çarpılır.
• Hayvancılığı sadece tarımsal faaliyet saymak: Hayvancılık istihdam, gıda güvenliği ve kırsal yaşam üzerinde de doğrudan etkilidir.

Özet

Hayvancılığın yayılımı yem, su, mera ve pazarla sınırlıdır. Toplam hayvansal üretim, hayvan sayısı ile hayvan başına verimin çarpımıdır. Yüzde olarak verilen oranlarda yüze bölme zorunludur. Küçükbaş hayvancılık dağlık ve engebeli alanlarda, büyükbaş hayvancılık ise geniş otlak ve düzlüklerde yaygındır; çünkü yem ve mera ihtiyacı daha yüksektir. Et ve süt gibi ürünler çabuk bozulduğu için soğuk zincir kuralları ve üretim ile tüketim arasındaki mesafe önemlidir. Mera alanının aşırı kullanımı erozyona yol açabileceğinden hayvancılık ile çevre dengesinin kurulması gerekir.

Bir çiftlikte 240 baş süt sığırı bulunmaktadır. Hayvanlara günde ortalama 22 litre süt sağılınmakta ve her hayvan için 12 dekar mera ayrılmaktadır. Sürünün yıllık süt üretimini, günlük süt miktarını ve toplam mera ihtiyacını hesaplayın. Sürüdeki hayvan sayısı iki katına çıkarsa toplam üretim ve mera ihtiyacı nasıl değişir? Sonucu çevresel açıdan tartışınız.

Ne Öğreneceğiz

Hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışını belirleyen etkenleri, hayvansal ürünlerin üretim miktarı ve verim hesaplarını, hayvancılığın çevre ve ekonomi ile ilişkisini yorumlama becerisi. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Hayvancılık türlerini ve özelliklerini ayırt eder.
• Hayvancılığı etkileyen doğal ve beşerî etkenleri sıralar.
• Sürü büyüklüğü, verim ve üretim hesaplarını uygular.
• Türkiye'de hayvancılığın bölgesel dağılımını açıklar.
• Hayvancılığın çevre ve istihdam üzerindeki etkisini tartışır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: 40 inekten günde 25 litre süt sağılıyorsa günlük toplam süt kaç litredir?

1. İnek sayısı ile inek başına verim çarpılır.
2. Kırk ile yirmi beş çarpılır.
3. Sonuç litre olarak yazılır.

Sonuç/cevap: 1000 litre

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: 120 broiler günde 14 gram yem tüketiyorsa günlük yem ihtiyacı kaç kilogramdır?

1. Hayvan sayısı ile gram tüketimi çarpılır.
2. Toplam gram değeri kilograma çevrilir.
3. Sonuç kilogram olarak yazılır.

Sonuç/cevap: 1,68 kilogram

Kendini Dene

Soru: Bir bölgede hayvancılık gelişirken mera alanlarının daraldığı ve erozyonun arttığı gözlenmektedir. Bu durumun nedenlerini ve çözüm önerilerini yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Hayvan sayısının artarken mera alanının sabit kaldığı belirtilir (5 puan). Hayvan başına düşen mera alanının azaldığı hesapla gösterilir (6 puan). Aşırı otlatmanın bitki örtüsünü seyreltip erozyonu artırdığı açıklanır (5 puan). Mera ıslahı ve yapay otlak kurulumu önerilir (4 puan). Hayvan sayısını mera kapasitesine göre sınırlamak gerektiği yazılır (5 puan). Toplam 25 puan.