Tarım

Konu Anlatımı

Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?

Tarım, bitkisel ve hayvansal ürünlerin doğadan insan eliyle üretilmesidir. Dünyada ve Türkiye'de nüfusun doyurulması ile geçim kaynağı sağlanması tarıma bağlıdır. Tarımın nerede ve nasıl yapılacağı, iklim, toprak, su ve ulaşım gibi etkenlere bağlıdır.

Bu konuda tarımın coğrafi dağılışı, ekiliş oranları, sulama alanları ve ürün verimleri sayısal olarak incelenir. Bir tarlanın veriminin nasıl hesaplandığı, sulanan alanın ne kadar olduğu ve üretim kayıplarının nasıl hesaplandığı bu konunun ölçülebilir kısımlarıdır.

Ön Bilgi: Alan, Verim ve Yüzde

Tarımsal üretim miktarı, ekilen alan ile birim alan veriminin çarpımıdır. Verim birim alan başına düşen ürün miktarıdır ve genellikle kilogram dekdar cinsinden verilir. Toplam üretim tona çevrileceğinde bin kilogram bir ton olarak alınır.

Yüzde değerleri alan üzerinden uygulanır. Nadasa bırakılan, sulanan veya ekilen alan oranları toplam tarım arazisine göre hesaplanır. Bu hesaplarda bölme, çarpma ve yüzde dönüşümünün doğru kullanılması sonucu belirler.

Temel Kurallar ve Bağıntılar

Toplam üretim = ekilen alan × birim alan verimi bağıntısıyla hesaplanır. Verim kilogram dekdar cinsinden verilirse sonuç da kilogramdır.

Nadas toprağı dinlendirir ve verimi artırır. Bu nedenle bir bölgede her yıl aynı ürün ekilmez, ekiliş düzeni kurulur.

Sulu tarım, suyun bulunduğu alanlarda yapılır. İç kesimde yağış az olduğu için sulama, tarımın temel koşuludur.

Tarımı etkileyen etkenler doğal ve beşerî olmak üzere ikiye ayrılır. İklim, toprak ve su doğal; sermaye, ulaşım, işgücü ve teknoloji beşerî etkendir.

Verim artışı işletme ve toprak ıslahıyla sağlanır. Sertifikalı tohum, gübreleme, sulama tekniği ve zirai mücadele verimi yükseltir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo Türkiye'de tarımın bölgesel dağılışında görülen farklılıkları özetler.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Adım 1 — Alanı ve verimi ayır. Soruda verilen ekilen alan (dekar) ile birim alan verimi (kg/dekar) ayrı satırlara yazılır.

Adım 2 — Çarp ve birim dönüştür. Alan ile verim çarpılır; sonuç kilogram olduğundan tona çevrilir.

Adım 3 — Yüzde sorusunda tabanı seç. Payın yüzdesi soruluyorsa toplam alan taban alınır; toplam alan soruluyorsa bölme yapılır.

Adım 4 — Sonucu tarımsal bağlamda yorumla. Bulunan değerin verimi artıracağı mı sınırlayacağı mı yorumda belirtilir.

Sık Yapılan Hatalar

Tarım konusundaki hesap sorularında aşağıdaki hatalar en sık görülenlerdir.

• Alan ile verimi çarpmamak: Toplam üretim için ekilen alan ile birim alan verimi çarpılır; ikisi birbirine bölünmez.
• Birim dönüşümünü atlamak: Verim kilogram dekdar cinsinden verilirse toplam kilogramdır; tona çevirmek için bin ile bölünür.
• Yüzde tabanını seçmemek: Yüzde kaçını kapladığı sorusunda toplam alan tabandır; ekilen alan taban alınırsa yanlış sonuç çıkar.
• Verim ile toplam üretimi karıştırmak: Verim birim alan başına düşen miktardır, toplam üretim ise alanla çarpılmış büyüklüktür.
• Nadası verimsizlik saymak: Nadas toprağın dinlenmesini sağlar ve sonraki yılın verimini artırır; kayıp değildir.
• Ekiliş düzenini göz ardı etmek: Aynı ürünün yıllarca üst üste ekilmesi toprağı tüketir; ekiliş düzeni verimliliğin temelidir.

Özet

Tarımın verimi alan, verim ve teknoloji üçlüsüyle belirlenir. Toplam tarımsal üretim, ekilen alan ile birim alan veriminin çarpımıdır. Verim kilogram dekdar cinsinden verildiğinde toplam kilogram bulunur ve bin ile bölünerek tona çevrilir. Yüzde değerleri her zaman toplam tarım arazisine uygulanır. Nadas toprağı dinlendirdiği için verimlilik kaybı değildir; ekiliş düzeni kurulmasının temel nedenidir. Kuru tarım iç kesimlerde, sulu tarım ise su kaynağı bulunan kıyı ve ova alanlarında yaygındır. Tarımı etkileyen etkenler doğal olan iklim, toprak ve su ile beşerî olan sermaye, ulaşım, işgücü ve teknolojidir. Verim artışının temel yolları sertifikalı tohum, gübreleme, sulama tekniği ve zirai mücadeledir.

Bir çiftlikte 3600 dekar buğday ekilmiş, dek başına 420 kilogram verim alınmıştır. Bu tarlanın toplam üretimini hesaplayın ve tona çevirin. Aynı çiftlikte sulama yapıldığında verimin yüzde 25 artacağı öngörülüyorsa sulu koşullardaki toplam üretimi de bulun. Üretimdeki bu artışın tarım üzerindeki etkisini yorumlayın.

Ne Öğreneceğiz

Tarımsal faaliyetlerin dağılışını ve çeşitliliğini belirleyen etkenleri, türlü tarım yöntemlerini, ekiliş ve sulama oranlarını hesaplayarak tarımın gelişiminde etkili olan koşulları yorumlama becerisi. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Tarımsal faaliyetleri etkileyen doğal ve beşerî etkenleri sıralar.
• Kuru tarım ve sulu tarımı özellikleriyle karşılaştırır.
• Ekiliş, sulama ve nadas oranlarını hesaplar.
• Tarımda verim artışının yollarını açıklar.
• Türkiye'de tarımsal ürünlerin bölgesel dağılımını yorumlar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: 5000 dekarda dekar başına 320 kilogram verim alınırsa toplam üretim kaç tondur?

1. Alan ile verim çarpılır.
2. Milyon altı yüz bin kilogram bulunur.
3. Bin ile bölünerek tona çevrilir.

Sonuç/cevap: 1600 ton

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: 24000 ton üretimin yüzde 12'si kaybolursa net ürün kaç tondur?

1. Kayıp miktarı hesaplanır.
2. Toplam üretimden çıkarılır.
3. Sonuç net ürün olarak yazılır.

Sonuç/cevap: 21120 ton

Kendini Dene

Soru: İklim koşulları aynı olan iki bölgeden birinde sulama yapıldığı için verim yüksektir. Sulamanın verim ve üretim ekonomisine etkisini hesaplayarak tartışınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Sulama ile verim arasındaki ilişkinin yüzdelerle ifade edileceği belirtilir (5 puan). Örnek bir alanda verim artışının hesaplandığı yazılır (6 puan). Toplam üretimdeki artışın alan ve verim çarpımıyla bulunduğu gösterilir (5 puan). Sulamanın yatırım ve işletme maliyeti getirdiği belirtilir (4 puan). Kuru tarıma göre ekonomik getirinin yüksek olduğu sonucuna varılır (5 puan). Toplam 25 puan.