tyt. SınıfCoğrafya
Türkiye'nin Su Kaynakları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Akarsu, göl, yeraltı suyu ve deniz suyu kavramlarını ayırt eder.
- Akarsuların oluşumunda yağış ve yer şekillerinin rolünü açıklar.
- Sulama, içme ve sanayi suyu taleplerini karşılaştırır.
- Barajların su kaynakları üzerindeki etkisini değerlendirir.
- Debi, su tüketimi ve kayıp oranı hesaplarını uygular.
Önemli noktalar
- Türkiye'nin en uzun akarsu Kızılırmak, en çok su getiren akarsu ise Sakarya'dır.
- Fırat ve Dicle havzaları sulamanın omurgasını oluşturur.
- Debi bir saniyedeki hacimdir; günlük ve yıllık hacimler süreyle çarpılarak bulunur.
- Yağış değerleri milimetreden metreden çevrilmeden hacim hesaplanamaz.
- Buharlaşma ve şebeke kayıpları düşülmeden bulunan su kullanılabilir su sayılmaz.
- Deniz suyu tuzlu olduğu için içme ve sula amaçlı kullanılamaz.
Formüller ve kurallar
- Günlük su hacmi = debi (m³/s) × bir gündeki saniye sayısı
- Yıllık su hacmi = debi × bir yıldaki saniye sayısı
- Toplam su tüketimi = kişi başı tüketim × nüfus
- Yıllık yağış hacmi = alan (km²) × yağış (m) × 0,001
- Akışa geçen su = toplam yağış × (1 − kayıp oranı)
- Tarlaya ulaşan su = şebekeye verilen su × (1 − kayıp yüzdesi ÷ 100)
- Oran (yüzde) = pay ÷ taban × 100
Sık yapılan hatalar
- Debiyi doğrudan günlük hacim saymak: Debi bir saniyedeki hacimdir; günlük ya da yıllık hacim için süre ile çarpılması gerekir.
- Milimetreyi metreye çevirmemek: Yağış değerleri genellikle milimetredir; hacim hesabında önce metreye geçilmelidir.
- Kaybı çıkarmamak: Buharlaşma ve şebeke kayıpları düşülmeden bulunan su miktarı kullanılabilir su değildir.
- Göl ile akarsuyu ters yorumlamak: Göllerin düzeyi yaz aylarında yağış azlığı nedeniyle düşer, artan suyun bir kısmı ise yeraltına sızar.
- Tuzluluğu göz ardı etmek: Deniz suyu içme ve sula kullanılamaz; tuzlu göller de tarımsal üretim için uygun değildir.
- Baraj kazancını abartmak: Barajlar suyun zamanlarını düzenler, toplam su miktarını yaratmaz; artırma yalnızca sulama alanının genişlemesiyle ilişkilidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Debi sorusunda gün ve yıl içindeki saniye sayısını önce yaz.
- Yağış hacmi sorusunda alanı kilometrekare, yağışı metre olarak al ve binde bir çarpanı uygula.
- Yüzde verilen kayıp oranlarında önce kayıp miktarını, sonra kalanı bul.
- Kişi başı değerlerde nüfusla çarp, nüfusu binden küçük bir değere bölme.
- Göl düzeyi sorusunda mevsimi önce belirle, sonra akışın yönünü yorumla.
- Baraj sorularında su miktarının değil zamanlamanın değiştiğini hatırla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türkiye'nin Su Kaynakları konusunun çözümlü sorularını çöz.