tyt. SınıfCoğrafya
Türkiye'nin Yer Şekilleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Türkiye'nin başlıca dağ sıradağlarını ve uzanış yönlerini yerleştirir.
- Ova, plato ve çöl kavramlarını farklarıyla tanımlar ve örnek verir.
- Yükselti kuşaklarının toprakların dağılışını nasıl etkilediğini açıklar.
- Fay kırıkları ve deprem kuşaklarının yer şekilleriyle ilişkisini erteler.
- Eğim, yükselti farkı ve alan hesaplarını yer şekillerine uygular.
Önemli noktalar
- Türkiye'nin en yüksek zirvesi Ağrı Dağı'nın Doğu Anadolu'daki tepesidir.
- Sıradağlar genellikle kıyıya paralel uzanır ve kıyı ile iç kesim arasında yükseklik farkı yaratır.
- Ova düz ve verimli, plato ise geniş fakat engebeli yer şeklidir.
- İç kesim çöllerinin temel nedeni yaz kuraklığı ve düşük yağıştır.
- Ülke topraklarının önemli bir bölümü beş yüz metreden alçak alanlarda yer alır.
- Fay kırıkları boyunca oluşan yapılar hem yer şekillerini hem de deprem riskini etkiler.
Formüller ve kurallar
- Yükseklik farkı = en yüksek kot − en düşük kot
- Ortalama eğim (yüzde) = (yükselme ÷ yatay mesafe) × 100
- Yükselme = yatay mesafe × eğim yüzdesi ÷ 100
- Alan = uzunluk × ortalama genişlik
- Belirli alan = toplam alan × yüzde ÷ 100
- Dağlık olmayan alan = toplam yüzölçüm − dağlık alan
- En yüksek noktanın katı = en yüksek nokta ÷ ortalama yükselti
Sık yapılan hatalar
- Kilometreyi metreye çevirmemek: Eğim hesabında yatay mesafe mutlaka metreden alınır; kilometreyle doğrudan bölünürse sonuç binlerce kat yanlış çıkar.
- Ova ile platoyu karıştırmak: Ova düz ve ağır birikimli topraklıdır, plato ise daha yüksekçe ve engebelidir; ikisi de geniş olsa da kullanım biçimi farklıdır.
- Çölü yalnızca sıcaklığa bağlamak: İç kesim çöllerinde temel sorun yaz kuraklığıdır; yüksek olmayan alanlarda yağış yeterli değildir, yazın yağış neredeyse hiç düşmez.
- Fark ile toplamı karıştırmak: Yükseklik farkı iki kot arasındaki farktır; dağlık alanın toplam yüzölçümden çıkarılması ise ayrı bir işlemdir.
- Yüzdeyi doğrudan alana uygulamak: Yüzde kaçını kapladığı sorulan alan, toplam alanla yüzde çarpılıp yüze bölünerek bulunur; yüzde kendisi alan değildir.
- Deprem riskini yalnız faya bağlamak: Deprem kuşakları fay kırıklarıyla ilişkilidir ancak yapılaşma koşulları ve zemin durumu da riski artırıp azaltabilir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Eğim sorusunda ilk iş yatay mesafeyi metreden hesaplamaktır.
- Yüzde kaçını kapladığı sorulan alan için toplam alanı önce bul, sonra çarp.
- Yükseklik farkı sorusunda mutlaka büyük değerden küçük değeri çıkar.
- Rakım kuşakları sorusunda verilen yüzdelerin toplamı yüzden çıkarılır.
- Ova mı plato mu sorusunda eğim ve toprak kalınlığına bak.
- Aynı yüzdeyi iki yer şekline birden uygulamak yerine birini seç ve diğerini bul.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türkiye'nin Yer Şekilleri konusunun çözümlü sorularını çöz.