tyt. SınıfCoğrafya

Bitki Örtüsü — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Bitki örtüsünün dağılışını etkileyen doğal faktörleri sıralar ve her birinin etkisini örnekler.
Çayır, orman, çalılık, bozkır ve tundra gibi doğal örtü tiplerini ayırt edici özelliklerine göre tanır.
İğne yapraklı, geniş yapraklı ve karışık ormanları karşılaştırır ve aralarındaki farkı açıklar.
Dikey kuşaklaşma ile enlemsel bitki kuşaklaşmasını ayırt eder ve yamacın ekleme yönünün etkisini gösterir.
Sıcaklık, nem ve toprak koşullarının örtü tipi üzerindeki etkisini somut senaryolarla yorumlar.
Doğal bitki örtüsünün tahribi sonuçlarını açıklar ve koruma önlemlerini gerekçesiyle birlikte önerir.

Bitki örtüsü bulunduğu ortamın sonucudur; aynı iklim koşullarında farklı toprak ve eğim farklı örtü oluşturabilir.
Sıcaklık ve nem, örtü tipini belirleyen iki başlıca doğal faktördür; toprak yapısı ve eğim bu seçimi sınırlar.
İğne yapraklı ormanlar soğuk ve kuru, geniş yapraklı ormanlar sıcak ve nemli ortamlarda yayılır; karışık orman iki tipin sınırında gelişir.
Kuzey yarımkürede bir yamacın üzerinde örtü, alçak kesimden yükseğe doğru çayır, orman ve yeniden çayır sıralamasını izler.
Maki, yazın yağış kesildiği için Akdeniz kıyılarında gelişir; tundra ise toprak tabanının sürekli donduğu alanların örtüsüdür.
Doğal örtüyü tahrip eden yangın, tarla açma ve yapılaşma geri dönüşü çok uzun sürdüğü için örtü kendiliğinden onarılamaz.

Enlem farkı = yöndeki uzaklık (km) ÷ bir enlem derecesinin uzunluğu (km)
Enleme bağlı sıcaklık farkı = enlem farkı × enlem başına sıcaklık değişimi
Net örtü değişimi = ilk ölçülen alan (km²) − sonraki ölçülen alan (km²)
Yıllık ortalama kayıp = toplam alan kaybı (km²) ÷ geçen süre (yıl)
Bir bölümün payı (yüzde) = o bölümün alanı (km²) ÷ toplam alan (km²) × 100
Örtülü alan başına nüfus = toplam nüfus (kişi) ÷ örtülü alan (km²)
Kuşak enlem genişliği = sıcaklık aralığı (°C) ÷ enlem başına sıcaklık değişimi
Ağaç sınırındaki yükselme = sıcaklık artışı ÷ 0,65 derece × 100 m
Dikey kuşaklaşma basamağı = yamacın yükseklik farkı (m) ÷ örtü değişim aralığı (m)

Çayır ile bozkırı karıştırmak: Çayır yeterli yağış alan ve otsu bitkilerle kaplı yeşil alandır; bozkır ise su kıtlığı nedeniyle çok seyrek bitki örtüsü taşıyan açık ve kurak yüzeydir. Aralarındaki fark örtünün yeşilliği değil suyun bulunabilirliğidir.
Ağaçsız çayırı orman saymak: Çayır tanımında ağaç bulunmaz. Ağaçların sıklaştığı ve taçlarının birleştiği alanlar ormandır; tek tek ağaçların görüldüğü seyrek alanlar ise çalılık örtüsüne yaklaşır.
Makiyi nemli ormanla karıştırmak: Maki Akdeniz kıyılarında, yazın yağış kesildiği için gelişir. Kışın yağışlı yazın kurak olan bu örtü, yıl boyu nemli kıyı ormanından ayrılır.
Tundrayı çayırla aynı saymak: Tundra, toprak tabanının sürekli donduğu ve yaz döneminin çok kısa olduğu kutuplarda gelişir. Don tabakası bulunmayan serin nemli alanlarda gelişen örtü çayırdır.
Dikey kuşaklaşmayı enlemsel değişimle aynı saymak: Dikey kuşaklaşma bir dağ yamacı üzerinde yükseldikçe oluşan değişimdir. Enlemsel değişim ise kuzeyden güneye doğru alçalan enlem kuşaklarıdır. İkisi farklı ölçekte değerlendirilir.
İnsan kaynaklı tahribi doğal saymak: Yangın kimi zaman doğal yangın olsa da sonuçta örtü tahribi her zaman insan katkısıyla hızlanır. Tarla açma ve yapılaşma ise tamamen insan kaynaklıdır; bunlar doğal süreç sayılmaz.

Örtü tipi sorusunda önce sıcaklık ve nemi, sonra toprak ve eğimi sorun. Ağaç var mı diye bakmak ikinci adımdır.
Ağaçsız ama yeşil bir alan gördüğünüzde suyun yeterli olduğunu, ağaçsız ve toprak görünen bir alanda ise suyun yetersiz olduğunu düşünün.
Rakım sorularında ağaç sınırı için 100 metre yükselmeye karşılık gelen sıcaklık artışı yaklaşık 0,65 derece kabul edilir.
Kuzey yarımkürede yamacın ekleme yönünü soran sorularda sıcaklık düştüğü için orman kuşağının üst sınırı aranır.
Maki, çöl ve tundra adları geçen sorularda yıl içindeki yağış dağılımını sorun; yalnız yıllık toplam yeterli değildir.
Doğal örtünün azalması sorularında nedenler arasına yangın, tarla açma ve hayvancılık sayılabilir, ancak su kıtlığı doğal koşul olarak ayrılır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.