ayt. SınıfTürkçe
Anlam Bilgisi: Mecaz ve Gerçek Anlam İlişkisi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Gerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki ölçütleri açıklar.
- Mecaz çeşitlerini karşılaştırır ve örnekleri sınıflandırır.
- Açık istiare ile kapalı istiareyi ayırt eder.
- Kinaye ile tevriyeyi karşılaştırır.
- Kendi yazdığı cümlelerdeki mecazı çözümler ve gerekçelendirir.
Önemli noktalar
- Gerçek anlam, sözcüğün bağlamdan bağımsız olarak akla ilk gelen anlamıdır.
- Mecaz için gerçek anlamın akla gelmesi ve iki anlam arasında bir ilgi bulunması şarttır.
- Mecaz-ı mürsel tek sözcükte, mecaz-ı beyniyye birden çok sözcükte kurulur.
- Tam mecazda ifadenin bütünü, eksik mecazda yalnızca bir bölümü mecazlaşır.
- İstiarede benzetmenin iki temel öğesinden biri düşürülür; açık ve kapalı istiare bu öğeye göre ayrılır.
- Kinayede hem gerçek hem mecaz anlam düşünülür ama mecaz anlam önceliklidir.
- Tevriyede iki anlam da gerçek anlamdır; yakından çok uzak anlam kastedilir.
Formüller ve kurallar
- Gerçek anlam = sözlükteki ilk anlam; mecaz = bu anlamın dışındaki kullanım
- Mecazın iki ölçütü: gerçek anlam akla gelmeli + iki anlam arasında ilgi olmalı
- Mecaz-ı mürsel tek sözcükte, mecaz-ı beyniyye birden çok sözcükte kurulur
- İfadenin bütünü mecazlaşırsa tam mecaz, bir bölümü mecazlaşırsa eksik mecaz
- Açık istiare: kendisine benzetilen söylenir; kapalı istiare: benzeyen söylenir
- Kinayede asıl kastedilen mecaz anlamdır
- Tevriyede yakın ve uzak anlamın ikisi de gerçek anlamdır
Sık yapılan hatalar
- Sözlükte çok anlamlı her sözcüğü mecaz saymak: Anlamı belirleyen bağlamdır; sözlükteki ikinci anlam çoğu kez yan anlamdır.
- Mecaz ile yan anlamı aynı saymak: Yan anlam toplumsal kullanımlarla doğal gelişir, mecaz ise anlatım için bilinçli seçilir.
- İstiareyi teşbihle karıştırmak: Teşbihte benzetmenin iki temel öğesi de vardır; istiarede bir öğe düşürülmüştür.
- Kinaye ile tevriyeyi aynı sanat sanmak: Kinayede bir anlam mecazdır, tevriyede iki anlam da gerçektir.
- Bağlamla ilgisi olmayan her kullanıma mecaz demek: Gerçek anlamın akla gelmediği ve aralarında ilgi bulunmayan kullanım mecaz sayılmaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce sözcüğün sözlük anlamını yaz, sonra bağlamla karşılaştır.
- Tek sözcükte mi, çok sözcükte mi kurulduğuna bakarak mecazın türünü belirle.
- İstiarede eksik olan öğeyi bul; açık ile kapalı ayrımı bu öğeye dayanır.
- Kinaye ile tevriyeyi ayırırken asıl kastedilen anlamın gerçek mi mecaz mı olduğuna bak.
- Tam ve eksik mecazda ifadenin ne kadarının mecazlaştığını sor.
- Kendi yazdığın cümleleri çöz; hazır metinlerden çok kendi örneğin kalıcı işe yarar.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlam Bilgisi: Mecaz ve Gerçek Anlam İlişkisi konusunun çözümlü sorularını çöz.