ayt. SınıfTürkçe
Cümlede Anlam — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Cümle tamamlayan cümleleri tanır ve öge eşleştirmesiyle çözer.
- Anlamca yakın cümlelerin ölçütünü açıklar.
- Anlamca zıt cümleleri yükleme, özneye ve nesneye bağlı olarak ayırt eder.
- Paragrafta anlamca yakın ya da zıt cümleleri tespit eder.
- Bir boşluğa anlam bakımından uygun cümleyi gerekçesiyle yerleştirir.
Önemli noktalar
- Cümle tamamlama, anlamca yakınlık ve anlamca zıtlık cümle düzeyinde kurulan ilişkilerdir.
- Tamamlama eksik ögeyi tamamlar, yakınlık aynı yargıyı yeniden söyler, zıtlık yönü çevirir.
- Özne ile yüklem arasındaki bağ kurulmazsa cümlenin anlamı eksiktir.
- Yüzeyde yazılmayan özne örtülü öznedir ve tamamlama sorularında sık karşılaşılır.
- Özneye bağlı zıtlıkta öznenin niteliği karşıtlaştırılır, yükleme bağlı zıtlıkta yüklem değişir.
- Anlamca yakın cümlelerde yapı farklı olabilir; ölçüt ifade değil yargıdır.
- Cümlenin uzunluğu, hece sayısı ve yazılış biçimi anlam ilişkisinin ölçütü değildir.
Formüller ve kurallar
- Cümle tamamlama: iki parça birleşir, eşleşmeyen öge tamamlanır.
- Özne ve yüklem arasındaki bağ cümlenin çekirdeğidir.
- Yüzeyde yazılmayan özne örtülü öznedir.
- Anlamca yakınlık ölçütü: aynı yargı, farklı ifade.
- Anlamca zıtlık ölçütü: aynı öge kümesi, ters yönde yargı.
- Özneye bağlı zıtlıkta nitelik, yükleme bağlı zıtlıkta yüklem değişir.
- Çünkü neden-sonuç, oysa ve fakat karşıtlık, için amaç ilişkisi kurar.
Sık yapılan hatalar
- Cümleyi uzunluğuna göre zıt saymak: Uzun bir cümle zıt cümle değildir; karşıtlık ögelerin yönünde aranır.
- Anlamca yakın cümleyi birebir aynı cümle sanmak: Aynı cümle birebir tekrardır; yakınlıkta ifade değişir, yargı korunur.
- Örtülü özneyi öge saymamak: Yazılmamış özne de cümlenin parçasıdır ve tamamlamayı sağlar.
- Karşıt sözcükle yetinmek: Karşıt sözcük bulunması tek başına zıtlık kanıtı değildir.
- Yakınlıkla tamamlamayı birbirine katmak: Tamamlama iki parçayı birleştirir, yakınlık tek yargının tekrarıdır.
- Zıtlıkta yalnızca yükleme bakmak: Özneye ve nesneye bağlı zıtlıklarda özne ya da nesne de karşı yöne çevrilir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce ögeyi bul, sonra ilişkinin adını söyle; sırayı ters yapanlar şıkları karıştırır.
- Zıt cümle ararken yüklemdeki olumsuzluğu ilk iz olarak al.
- Yakın cümlede cümlenin uzunluğuna değil, taşıdığı yargıya bak.
- Boşluk doldurmada boşluğun türüne bak: özne mi bekleniyor, nesne mi?
- Paragrafta çalışırken her cümlenin öznesini ve yüklemini alt alta yazarak ilerle.
- Karşıt sözcük bulmak zıtlık için tek başına yeterli değildir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.