ayt. SınıfTürkçe
Söz Dizimi: Bağlaç ve Öge Oynayan Kelimeler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bağlacın tanımını yapar ve bağlaç türlerini sınıflandırır.
- Bağlaç ile edat arasındaki ayrımı örnekler üzerinden yorumlar.
- Cümlede özne, nesne, yüklem ve tümleç oynayan kelimeleri belirler.
- Edat tümleci ve zarf tümleci oluşturan sözcükleri karşılaştırır.
- Bir cümlenin öge yapısını adım adım çözümleyerek açıklar.
Önemli noktalar
- Bağlaç ne özne ne nesne ne de yüklem olabilir; tek işlevi ögeler arasında ilişki kurmaktır.
- Ve bağlacı yüklemi birleştirmez; iki özneyi bağlayan cümlede yüklem çoğul ya da uyumlu kurulur.
- İle bağlacı özne ile yüklemi bağlamaz, yalnızca nesne ve tümleçleri bağlar.
- De/da için ayrım ölçütü sözcüğün önünde öge bulunup bulunmadığıdır.
- Yüklem, isimle de kurulabilir; meslek ve durum bildiren isimler yüklem kılınır.
- Her ve hiç niteleyicileri cümledeki bir ögenin yerine geçer, kendi başlarına öge olmaz.
Formüller ve kurallar
- Bağlaç öge değildir; ögeler arasında anlam ilişkisi kurar.
- Ve bağlacı yalnız eşit görevli iki ögeyi birleştirir.
- İle bağlacı yalnız nesne ve tümleçleri bağlar.
- Çünkü ile bağlanan ikinci bölüm yan cümleciktir.
- De/da bağlacı öge ekler, -de edat hâli ise yeri bildirir.
- Sıfat-fiiller ve meslek isimleri yüklem kılınabilir.
- Edat tümleci öge oynayan bir edattır, zarf tümleci zarf görevindedir.
- Kez ve defa gibi belirtme sayıları ad cümlesi kurar.
Sık yapılan hatalar
- Bağlacı öge saymak: Bağlaç özne, nesne ya da yüklem olamaz; yalnızca ögeler arasında ilişki kurar.
- İle bağlacını iki özneyi bağlayan sözcük sanmak: İle bağlacı yalnızca nesne ve tümleçleri bağlar, özneyi bağlamaz.
- Her de/da örneğini bağlaç saymak: Önünde öge bulunmayan de/da hâl ekidir ve edat görevindedir.
- Yüklem yalnız fiilden kurulur diye düşünmek: Sıfat-fiiller ve meslek isimleri de yüklem kılınabilir.
- Her ve hiç sözcüklerini ayrı öge saymak: Bunlar niteleme yaparak cümledeki bir ögenin yerine geçer.
Hızlı tekrar ipuçları
- Cümlenin yüklemini ilk işaretle; öge bulma çalışmasını yüklemden başlat.
- Zarf tümleci ile edat tümleci karışıyorsa eklere bak: -e/-a alanlar edat, yer-zaman bildirenler zarf sayılır.
- Bağlaç sorularında seçeneğin ne tür bağlaç kurduğunu (sebep, karşıtlık, seçenek) adıyla yaz.
- Öge oynayan kelimeleri listeler halinde çalış: zamirler, -i/-e alanlar, meslek isimleri, edatlar, zarflar.
- De/da için özne öne koyma hatasını önlemek adına sözcüğün önceki ögeyi denetle.
- Yapı bozukluğu sorularında önce kuralı yaz, sonra cümlenin bozuk olup olmadığına karar ver.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Söz Dizimi: Bağlaç ve Öge Oynayan Kelimeler konusunun çözümlü sorularını çöz.