Konu Anlatımı
Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?
Paragraftan çıkarım yapan sorular ile paragrafun bir bölümünü tamamlama soruları, sınavda metin okuma sorularının en çok sorulan türlerindendir. Bu konuda çıkarım sorusunun çeşitlerini, tamamlama sorusunda boşluğun nasıl doldurulacağını ve iki öğeyi karşılaştırma yapan sorularda izlenecek yolu öğreneceğiz. Her bölümde bir kural, ardından onun uygulamasını gösteren kısa örnekler yer alacaktır.
Ön Bilgi: Paragrafta Anlam Ağı
Bir paragrafta cümleler birbirine zincirlenmiştir; bu zincirin halkalarından biri koparsa parça anlamını yitirir. Çıkarım sorusu, bu ağın görünmeyen bir düğümünü sorar. Örneğin parçada su tasarrufu için muslukların kapatıldığı söyleniyorsa, buradan su tasarrufunun bir amaç olarak benimsendiği sonucu çıkar. Bu bir çıkarımdır, çünkü cümle yazar tarafından söylenmemiştir ama parçanın anlam yapısıyla örtüşmektedir.
Tamamlama sorusunda ise tersi iş görürüz: parçanın bir cümlesi ya da cümlenin bir ögesi boşaltılmıştır ve anlamın sürekliliği boşluğun doldurulmasını zorunlu kılar. Boşluğu dolduran seçenek, hem önceki hem sonraki cümlenin ögelerine bağlanabilmelidir. Öge bulmada dil kurumu terminolojisi kullanılır: yüklem, özne, nesne, tümleç, zarf tümleci ve edat tümleci başlıca ögelerdir.
Temel Kural: Çıkarım ile Varsayım Farkı
Çıkarım, parçada geçen önermelerin mantıksal sonucudur ve her zaman destek bulur. Varsayım ise parçada olmayan bir bilgiye dayanır; kesinlik bildirdiği için doğru kabul edilmez. Sınavda şıkkın başında mutlaka ya da kesinlikle gibi pekiştirici sözcükler varsa, cümle parçanın dışına taşıyorsa o şık çıkarım değildir. Çıkarım sorusunda aranan yazarın kastettiği düşüncedir; şık kendi başına doğru olması tek başına yeterli değildir.
Çıkarım Sorularının Türleri
Çıkarım soruları, sorduğu şeye göre beş başlıkta toplanır:
- Ana düşünce çıkarımı: Parçanın tamamını kuşatan yargıdır; çoğu kez sonuç cümlesinde ya da bu nedenle, oysa, kısacas gibi bağlaçlardan sonra görülür.
- Yardımcı düşünce çıkarımı: Ana düşünceyi destekleyen, sayılan ya da açıklanan önermelerdir; bunlar genellikle birden çoktur.
- Nedensellik ve sonuç çıkarımı: Çünkü, bu yüzden, yaşadığı için gibi ilişki kuran cümlelerden neden-sonuç zinciri kurulur.
- Yargıya varma: Parçadaki olguların gösterdiği tutuma, benimseme ya da reddedişe ilişkin sonuca ulaşılır.
- Karşılaştırma çıkarımı: İki kişi, olgu ya da kavramın benzer ve ayırt edici yönleri parçadan bulunur.
Basit Örnek: Bir Cümleden Giden Çıkarım
Parçada okuma alışkanlığının gelişmesinde okulun payının büyük olduğu söylenmişse, buradan yazarın bu görüşü benimsediği sonucu çıkar. Buna karşılık parçada geçmeyen bir ayrıntıya ilişkin seçenek çıkarım sayılmaz. Örneğin okulun ders saatlerini azalttığı yönünde bir seçenek, parçada böyle bir bilgi bulunmadığı için çıkarım değildir; yalnızca okuma alışkanlığıyla okul arasındaki ilişki çıkarımdır.
İleri Örnek: Tamamlama Sorusunda Öge ve Anlam Bütünlüğü
Paragrafın ikinci cümlesindeki bir öge boşaltılmış olabilir. Boşluğu dolduran seçenekte önce anlam bütünlüğüne, sonra yüklem ile özne uyumuna, ardından bağlaç ve edat yapısına bakılır. Boşluğa birden çok sözcük konabiliyorsa seçenekler birbirine anlamca uymak zorundadır. Ögeleri sayıca tutmayan ama anlamı taşımayan seçenek elenir.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Ana düşünce sorusu şu yolla çözülür.
- Adım 1: Parçadaki cümleleri sıraya koyup her birinin ne söylediğini tek cümleyle yazın.
- Adım 2: Diğer cümlelerin dayandığı, hepsini bir araya getiren ortak yargıyı arayın; bu genellikle sonda ya da bir bağlaçtan sonra durur.
- Adım 3: Aday şıkları bu ortak yargıyla karşılaştırın; yalnızca bir kısmını özetleyen şık yanlıştır.
- Adım 4: Parçada bulunmayan bilgi ekleyen şık varsa onu eleyin, karşılaştırma sonucu değişmez.
Bu dört adım, hem tamamlama hem çıkarım sorularında aynı mantıkla çalışır: önce anlam ağı kurulur, sonra boşluğun ya da yanıtın yerleştirileceği yer belirlenir.
Kavram Karşılaştırma Tablosu
| Ölçüt | Çıkarım sorusu | Tamamlama sorusu | Karşılaştırma sorusu |
|---|
| Sorunun odağı | Parçada olmayan ama desteklenen sonuç | Boşaltılan cümle ya da öge | İki öğenin benzer ve farklı yönü |
| Çözümün ilk adımı | Önermeleri listeleme | Anlam bütünlüğünü koruma | Karşılaştırma ölçütünü seçme |
| En sık tuzak | Varsayımı çıkarım sanmak | Yalnızca öge sayısını tutturmak | Yalnızca benzerliği görmek |
| Şık değerlendirme | Destek var mı diye bakılır | Önceki ve sonraki cümleye uyum | İki yönün de doğrulanması |
Sık Yapılan Hatalar
- Yazarın kastettiği ile şıkta yazanı karıştırmak: Şık kendi başına doğru olabilir, ancak parçada yazarın görüşünü yansıtmıyorsa yanlış şıktır.
- Çıkarım ile varsayımı ayırmamak: Parçada adı geçmeyen kişi, yer ya da sayı içeren seçenek çıkarım olamaz.
- Tamamlama sorusunda yalnızca anlama bakmak: Anlam tutsa bile öge sayısı, yüklem-özne uyumu ya da olumlu-olumsuz tutarlılık bozuksa seçenek elenir.
- Karşılaştırmada tek yönü görmek: İki kavramın yalnızca benzerliğini gören şık, farklılıklar da soruluyorsa yetersiz kalır.
- Konumu ölçüt sanmak: İlk cümle, son cümle ya da en uzun cümle otomatik olarak doğru cevap değildir.
Sınav Odaklı Not: Hangi Soru Tipi Nasıl Çözülür?
Buna göre ile başlayan soru çıkarım sorusudur; şık, parçadaki bir önermenin sonucu olmalıdır. Boşlukla gelen soru tamamlama sorusudur; boşluğun öncesi ve sonrası ile anlam ve öge uyumu aranır. İki öğeyi birlikte değerlendiren soru karşılaştırma sorusudur; benzerlik ve farklılık ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Hangi cümle yanlıştır biçimindeki soru denetim sorusudur; bu seçenek doğrudan parçadaki bir bilgiyle çelişmelidir. Zor sorularda anahtar sözcükleri bulup parçada o sözcüklerin geçip geçmediğini denetlemek, şıkları hızla eleyen bir yöntemdir.
Özet ve Kendini Dene
Çıkarım sorusu parçadaki önermelerin mantıksal sonucunu arar; varsayım değildir. Tamamlama sorusu, boşaltılan cümlenin anlam ve öge bütünlüğünü koruyacak biçimde doldurulmasını ister. Karşılaştırma sorusunda iki öğenin hem benzer hem farklı yönleri doğrulanmalıdır. Kendini dene: kısa bir paragrafta ana düşünceyi bir cümleyle yaz, sonra bu paragraftan üç çıkarım sorusu üret ve her şıkkın metinde hangi ifadeye dayandığını göster.
Ne Öğreneceğiz
Paragraftan çıkarım, tamamlama ve karşılaştırma sorularının çözüm yolu. Bu konuda ögrenme çıktıları:
- Paragraftan çıkarım yapan soruların aradığı yanıtı açıklar.
- Çıkarım ile varsayım arasındaki farkı örneklerle karşılaştırır.
- Ana düşünce, yardımcı düşünce ve yargıya varma çıkarımlarını sınıflandırır.
- Tamamlama sorusunda boşluğa uygun ifadeyi anlam ve öge bütünlüğüne göre seçer.
- Karşılaştırma sorularında benzerlik ve farklılığın birlikte doğrulanmasını uygular.
- Seçenekleri elerken izlenecek sıralı çözüm yolunu uygular.
Paragrafın Tamamlama ve Çıkarım Soruları — Sık Sorulan Sorular
Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?
Paragraftan çıkarım yapan sorular ile paragrafun bir bölümünü tamamlama soruları, sınavda metin okuma sorularının en çok sorulan türlerindendir. Bu konuda çıkarım sorusunun çeşitlerini, tamamlama sorusunda boşluğun nasıl doldurulacağını ve iki öğeyi karşılaştırma yapan sorularda izlenecek yolu öğreneceğiz. Her bölümde…
Sınav Odaklı Not: Hangi Soru Tipi Nasıl Çözülür?
Buna göre ile başlayan soru çıkarım sorusudur; şık, parçadaki bir önermenin sonucu olmalıdır. Boşlukla gelen soru tamamlama sorusudur; boşluğun öncesi ve sonrası ile anlam ve öge uyumu aranır. İki öğeyi birlikte değerlendiren soru karşılaştırma sorusudur; benzerlik ve farklılık ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Hangi cümle…
Paragrafın Tamamlama ve Çıkarım Soruları nedir?
Paragraftan çıkarım yapan sorular ile paragrafun bir bölümünü tamamlama soruları, sınavda metin okuma sorularının en çok sorulan türlerindendir. Bu konuda çıkarım sorusunun çeşitlerini, tamamlama sorusunda boşluğun nasıl doldurulacağını ve iki öğeyi karşılaştırma yapan sorularda izlenecek yolu öğreneceğiz. Her bölümde…
Paragrafın Tamamlama ve Çıkarım Soruları konusunda ne öğrenilir?
Çıkarım, metinde yazılı olmayan ama parçanın anlamına dayanan bir sonuçtur; varsayım ise parçanın dışından gelir.
