ayt. SınıfTarih
Soğuk Savaş Dönemi'nde Sosyal ve Ekonomik Gelişmeler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Savaş sonrası dönemde Türkiye ekonomisinin genel durumunu açıklar.
- Serbest ekonomi ile planlı ekonominin ilkelerini karşılaştırır.
- Kalkınma planlarının amacını, kapsamını ve sonuçlarını değerlendirir.
- Sosyal alanda sendikalaşma, eğitim, göç ve sosyal hakları irdeler.
- Ekonomik sıkıntıların hangi önlemlerle karşılandığını yorumlar.
Önemli noktalar
- Türkiye Marshall Planı'na 1949'dan itibaren dâhil olmuş, yardım döviz kıtlığının giderilmesi ve ithalatın finansmanı için kullanılmıştır.
- Devlet Planlama Teşkilatı 1960'ta kurulmuş, ilk beş yıllık kalkınma planı ise 1963'te yürürlüğe konmuştur.
- 1961 Anayasası sosyal devlet anlayışını benimsemiş ve grev hakkını anayasal güvence altına almıştır.
- Serbest ekonomi döneminde özel teşebbüs desteklenmiş, ancak döviz kıtlığı ve sermaye yetersizliği gelişimi sınırlandırmıştır.
- Hürriyet Partisi 1955'te, Adalet Partisi ise 1961'de kurulmuş; Adalet Partisi 1965'te iktisadi devletçilik ilkesini benimsemiştir.
- Kalkınma planlarında öngörülen büyüme hedeflerinin bir bölümü gerçekleşmemiş, dış borç yükü ağırlaşmıştır.
- Türkiye ilk kez 1974'te Uluslararası Para Fonu'ndan kredi kullanmış, 24 Ocak 1980 Ekonomik Kararları ile istikrar aranmıştır.
- Sosyal alanda şehirleşme ve iç göç hızlanmış, çalışan sayısının artması sendikalaşmayı güçlendirmiştir.
Formüller ve kurallar
- Serbest ekonominin öne çıktığı dönem: 1950'ler
- Marshall Planı'nın ilanı: 1948 | Türkiye'nin programa katılımı: 1949
- Serbest Ekonomi Beyannamesi: 17 Nisan 1950
- Planlı kalkınmanın kurumsallaşması: 1960 (Devlet Planlama Teşkilatı)
- Beş yıllık kalkınma planları: 1963, 1968, 1973, 1977
- Avrupa Ekonomik Topluluğu ile Birleşme Antlaşması: 12 Eylül 1963
- Anayasal grev hakkı: 1961 | Mesleki Eğitim ve Öğretim Kanunu: 1973
- DİSK kuruluşu: 1969 | İstanbul işçi direnişi: 15-16 Haziran 1970 | İlk IMF kredisi: 1974
Sık yapılan hatalar
- Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluşunu 1963 sanmak: Kurum 1960'ta kurulmuş, 1963 ise ilk beş yıllık kalkınma planının yılıdır.
- Marshall Planı'na Türkiye'nin 1948'de katıldığını düşünmek: Program 1948'de ilan edilmiş, Türkiye 1949'dan itibaren yararlanmaya başlamıştır.
- 1961 Anayasası'nın yalnızca siyasi haklarla ilgili olduğunu sanmak: Anayasa sosyal devlet anlayışını benimsemiş, sosyal güvenlik ve grev hakkını düzenlemiştir.
- Planlı ekonomiyi her şeyi devletin ürettiği bir düzen sanmak: Planlama kaynakların yönlendirilmesidir; özel teşebbüs de teşvik görmüştür.
- İlk IMF kredisinin çok daha sonra kullanıldığını düşünmek: Türkiye ilk kez 1974'te Uluslararası Para Fonu'ndan kredi almıştır.
- Kalkınma planlarının bütün hedeflere ulaştığını varsaymak: Tarım planlarda öngörülen payı alamamış, dış borç yükü ağırlaşmıştır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Yılları tek bir zaman çizelgesine yerleştir: 1948, 1949, 1950, 1955, 1960, 1961, 1963, 1969, 1970, 1973, 1974, 1980.
- Kurum ile planı ayır: Devlet Planlama Teşkilatı 1960, ilk beş yıllık plan ise 1963.
- Anayasal grev hakkı 1961'de, Mesleki Eğitim Kanunu 1973'te; ikisini karıştırma.
- Karşılaştırma sorularında aynı ölçütü iki dönemde yan yana koy, tabloyu kullan.
- Ekonomik kriz sorularında önce krizin kaynağını (döviz, borç, enflasyon) sonra önlemi sor.
- Sosyal gelişme sorularında şehirleşme, eğitim ve sendikalaşma üçlüsünü birlikte düşün.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Soğuk Savaş Dönemi'nde Sosyal ve Ekonomik Gelişmeler konusunun çözümlü sorularını çöz.