AYTTarih
Tarih · AYT · Bilim, Kültür ve İlkeler
Bu konuda laiklik ilkesinin ne anlama geldiğini, din ve devlet işlerinin nasıl ayrıldığını ve din özgürlüğünün Cumhuriyet dönemi hukuk düzeninde nasıl güvence altına alındığını öğreneceğiz. Laiklik ilkesi, Atatürk ilkeleri içinde din ve devlet ilişkilerini düzenleyen temel ilkedir. Laiklik, dinin toplum hayatından silinmesi değil, din ile devlet arasındaki bağımlılığın ortadan kaldırılmasıdır.
Konuyu üç başlıkta ele alacağız: laiklik kavramı, din özgürlüğü ve uygulamalar. Bu üç başlığın birlikte okunması, konunun sınavda en çok sorulan biçimini oluşturur.
Osmanlı Devleti'nde padişah aynı zamanda halifetir; dinî ve siyasi yetki tek elde toplanmıştır. Şeriyye ve Evkaf Vekâleti, din işlerini yürüten temel bakanlıktı. Medreseler eğitimin önemli bir bölümünü oluşturuyor, dinî hukuk kuralları Kanunlar İlânı (Mecelle) aracılığıyla uygulanıyordu. Bu düzen, Cumhuriyet döneminde köklü biçimde değiştirilmiştir.
Halifeliğin kaldırılması din ile siyasetin ayrılması yönünde atılmış önemli bir adımdır. Ancak tek başına yeterli değildir; eğitim, hukuk ve anayasa düzenlemesinin de aynı yönde değişmesi gerekmiştir.
Laiklik en genel anlamıyla din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Bu ilkenin dört temel bileşeni vardır: devletin dine müdahale etmemesi, dinin kişisel alanda serbest olması, devletin bütün inanç gruplarına eşit mesafede durması ve din özgürlüğünün anayasal güvence altına alınması.
Laiklik ile dinsizlik birbirine karıştırılmamalıdır. Laik olan devlet, hiçbir vatandaşını bir inanç sistemine zorlamaz; birey dilediği ibadeti serbestçe yerine getirebilir. Buna karşılık devlet, ibadet yerlerinin inşasını, bakımını ve düzenini kanunla belirler. Din özgürlüğünün sınırsız olduğu düşünülemez; kamu düzeni ve toplumun huzuru gözetilir.
Laiklik ilkesi dinsizlik değil, tarafsızlıktır. Devletin tarafsızlığı, hangi dinin daha çok kişiye hitap ettiğine değil, hiçbir dinin devlet işlerinde belirleyici olmadığına dayanır.
Bir kentde farklı inanç gruplarına ait üç ayrı ibadet yeri bulunmaktadır. Bu yerlerin inşası, bakımı ve kullanım düzeni kanunla belirlenir; devlet hiçbir ibadet yerine kapatma kararı vermez. Bu örnek, laiklik ilkesinin iki yönünü bir arada gösterir: ibadet özgürlüğü korunur, düzenleme yetkisi kanunda tutulur.
3 Mart 1924'te TBMM'de üç kanun birlikte kabul edilmiştir. 429 sayılı Kanun ile Şeriyye ve Evkaf Vekâleti kaldırılmış, yerine din hizmetlerini yürüten bir teşkilat kurulmuştur. Bu teşkilat bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığının çekirdeğidir. 430 sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile medreseler kaldırılmış, eğitim tek elden yürütülmeye başlanmıştır. Üçüncü kanun ise halifeliği kaldırmıştır.
Hukuk alanındaki en kapsamlı düzenleme 1926'da kabul edilen Türk Kanunu Medenisi olmuştur. Bu kanunla aile hukuku dinî hükümlerin yerine kanun metnine geçirilmiş, evlilikte kadın erkek eşitliği ve boşanma hakkı getirilmiştir. Mecelle yürürlükten kaldırılmış, mahkemeler laik bir düzende görev yapmaya başlamıştır.
Anayasa alanında da önemli adımlar atılmıştır. 1924 Anayasası'nda devletin dininin İslam olduğuna dair hüküm bulunuyordu; bu hüküm 1928'de çıkarıldı. 1937'de ise cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık ilkeleri anayasada bir arada belirtildi.
Soru: Türk Kanunu Medenisi hangi yıl kabul edilmiş ve hangi alanı düzenlemiştir?
Adım 1: Kanunun yılını bulmak için tarih bilgisine başvurulur; kanun 1926 yılında kabul edilmiştir. Adım 2: Kanunun hangi alanı düzenlediği sorulur; kanun aile hukuku, kişiler hukuku, miras ve eşya hukuku alanlarını düzenlemiştir. Adım 3: Neden bu alanla ilişkilendirildiği açıklanır; çünkü Osmanlı'da bu konular dinî kurallara göre yürütülürken kanun bu alanı laik bir düzene taşımıştır. Sonuç: 1926, aile hukuku ve kişilik hukuku.
Aşağıdaki tablo, konunun dört temel kavramını anayasal dayanaklarıyla birlikte karşılaştırır.
| Kavram | Anlamı | Dayanağı |
|---|---|---|
| Laiklik | Din ile devlet işlerinin ayrılması ve devletin tarafsızlığı | 1982 Anayasası 2. madde |
| Din ve ibadet özgürlüğü | İnanç ve ibadeti serbestçe yaşama hakkı | 1982 Anayasası 24. madde |
| Din ve ahlak eğitimi | Öğretimin devlet gözetim ve denetiminde yürütülmesi | 1982 Anayasası 19. madde |
| Diyanet İşleri Başkanlığı | Din hizmetlerini siyasi görüşlerin dışında yürütmek | 1982 Anayasası 136. madde |
Tarih sorularında önce kanunun veya olayın konusunu belirleyin: eğitimle ilgiliyse Tevhid-i Tedrisat, din hizmetleriyle ilgiliyse 429 sayılı kanun, aile hukukuyla ilgiliyse Türk Kanunu Medenisi aranır. Anayasa sorularında madde numarasını konuyla eşleştirin: din ve ibadet özgürlüğü 24. madde, din eğitimi 19. madde, Diyanet'in konumu 136. maddededir. Yorum sorularında ise laikliğin amacının devleti dindan arındırmak değil, bireyin inanç özgürlüğünü güvence altına almak olduğunu vurgulayın.
Laiklik, din ve devlet işlerinin ayrılması ve devletin bütün inanç gruplarına tarafsız kalmasıdır. Cumhuriyet döneminde 3 Mart 1924 tarihli üç kanunla din, eğitim ve siyaset ilişkisi yeniden düzenlenmiş; Türk Kanunu Medenisi ile aile hukuku kanunla düzenlenmiş, Mecelle ilga edilmiştir. Anayasada devletin dinine ilişkin hüküm 1928'de kaldırılmış, 1937'de altı ilke anayasada birleştirilmiştir. Bugün din ve ibadet özgürlüğü 1982 Anayasası'nın 24. maddesinde, din eğitiminin devlet denetimi 19. maddede, Diyanet'in konumu ise 136. maddede düzenlenmektedir. Kendinizi dene: bu bilgilerden yararlanarak laiklik ile din özgürlüğü arasındaki bağı üç cümleyle açıklayabilir misiniz?
Laiklik ilkesi, din özgürlüğü, uygulamalar, temel kavramlar ve sınav soru tipleri. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuda laiklik ilkesinin ne anlama geldiğini, din ve devlet işlerinin nasıl ayrıldığını ve din özgürlüğünün Cumhuriyet dönemi hukuk düzeninde nasıl güvence altına alındığını öğreneceğiz. Laiklik ilkesi, Atatürk ilkeleri içinde din ve devlet ilişkilerini düzenleyen temel ilkedir. Laiklik, dinin toplum hayatından…
Tarih sorularında önce kanunun veya olayın konusunu belirleyin: eğitimle ilgiliyse Tevhid-i Tedrisat, din hizmetleriyle ilgiliyse 429 sayılı kanun, aile hukukuyla ilgiliyse Türk Kanunu Medenisi aranır. Anayasa sorularında madde numarasını konuyla eşleştirin: din ve ibadet özgürlüğü 24. madde, din eğitimi 19. madde…
Bu konuda laiklik ilkesinin ne anlama geldiğini, din ve devlet işlerinin nasıl ayrıldığını ve din özgürlüğünün Cumhuriyet dönemi hukuk düzeninde nasıl güvence altına alındığını öğreneceğiz. Laiklik ilkesi, Atatürk ilkeleri içinde din ve devlet ilişkilerini düzenleyen temel ilkedir. Laiklik, dinin toplum hayatından…
Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve devletin inanç gruplarına tarafsız kalmasıdır.
Laiklik ilkesinin en genel anlamı nedir?
Doğru cevap: A) Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması
Laiklik ilkesinin en genel anlamı din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Devlet hiçbir inanç grubuna üstünlük tanımaz, din özgürlüğünü güvence altına alır.
Türk Kanunu Medenisi ile kadının aile hukukundaki konumu nasıl değişmiştir?
Doğru cevap: A) Kanunla erkekle eşit hâle getirilmiştir
Kadının aile hukukundaki konumu değişmiş ve kanunla erkekle eşit hâle getirilmiştir. Evlilik, boşanma ve miras hükümleri laik bir düzende yeniden yazılmıştır.
Bir öğrenci laikliğin dinin toplumdan tamamen kaldırılması olduğunu ileri sürmektedir. Bu öğrencinin hatası nasıl düzeltilir?
Doğru cevap: D) Öğrencinin çözümü din özgürlüğüyle çeliştiği için yanlıştır
Öğrencinin çözümü din kavramı Laiklik ve Din Özgürlüğü konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Tarih için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Laiklik ve Din Özgürlüğü konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç