Well-Being With Physical and Mental Health

Konu Anlatımı

Well-Being Nedir? (İyi Olma Hâli)

Well-being (well + being) sözcüğü Türkçede iyi olma hâli anlamına gelir. Yalnızca hasta olmamak değil, bedenî ve ruhsal yönden kendini iyi hissetmek well-being'in temelidir. Bu başlık physical health (fiziksel sağlık) ile mental health (zihinsel sağlık) alanlarını, ayrıca bedeni ve hastalıkları anlatan body ve illness sözcükleriyle birlikte ele alır. Well-being'i üç başlıkta incelemek yararlıdır: beden, zihin ve alışkanlıklar.

Well-being ile health (sağlık) arasındaki fark sınavda sorulabilir. Health daha çok bir durumu (sağlıklı olmak, hasta olmamak) anlatırken well-being bütünsel bir kaliteyi, yani kişinin kendini fiziksel, duygusal ve sosyal açıdan iyi hissetmesini kapsar. Bu yüzden I am in good health ile I feel a high level of well-being cümleleri aynı şeyi söylemez.

Physical Health: Beden ve Sağlık

Physical health, vücudun (body) çalışır durumda olmasıdır. Bunu taşıyan başlıca etkenler balanced diet (dengeli beslenme), nutrition (beslenme değeri), düzenli exercise (egzersiz), yeterli sleep (uyku), hygiene (temizlik) ve doğru posture (duruş) biçiminde sayılır. Düzenli yürüyüş yapan, dengeli beslenen ve yeterli uyuyan bir kişide physical health güçlenir.

Egzersiz deyimleri sınavda sık çıkar: work out (egzersiz yapmak), keep fit (forma kalmak), get into shape (forma girmek), do stretching exercises (esneme hareketi yapmak). Bunun tersinde cut down on (azaltmak), give up (bırakmak) ve put on weight (kilo almak) gibi ifadeler kullanılır.

Mental Health: Zihin ve Duygusal Sağlık

Mental health (zihinsel sağlık), kişinin duygularını düzenleyebilme, odaklanabilme ve zorluklarla baş edebilme becerisidir. Stress (stres), anxiety (kaygı), depression (depresyon), panic attacks (panik atakları) ve burnout (tükenmişlik) mental health'i bozan başlıca durumlardır. Sürekli kaygılı ya da umutsuz hissetmek, uykusuzluk ve konsantrasyon güçlüğü mental health'in bozulduğunu gösteren işaretlerdir.

Mental health'i korumanın yolları arasında düzenli uyku, hareket, hobiler, anlamlı sosyal ilişkiler ve relaxation (gevşeme) teknikleri yer alır. Stresle baş etmek için deep breathing (derin nefes), meditation (meditasyon) ve self-esteem (özgüven) geliştirmek yararlıdır. Buna karşılık therapy (terapi) ve treatment (tedavi) uzman yardımı gerektiren durumlarda kullanılır.

Sağlığı Etkileyen Kavramlar ve Karşılaştırma Tablosu

Bu tablo, sorularda karıştırılan kavramları ayırmak için kullanılır. Örneğin obesity bir hastalık değil, bir durumdur; depression ise ruhsal bir rahatsızlıktır ve tedavi gerektirebilir. Hygiene ise bulaşmayı önleyen temel alışkanlıktır.

Illnesses: Hastalıklar, Belirtiler ve Tedavi

Illness (hastalık) genel bir sözcüktür; disease (belirli bir hastalık), disorder (rahatsızlık), condition (durum) ve injury (yaralanma) daha dar anlamdadır. Hastalıklar contagious (bulaşıcı) veya chronic (kronik) olabilir; hereditary (kalıtsal) hastalıklar ise aileden gelir. Sık görülen belirtiler (symptoms) arasında fever (ateş), cough (öksürük), headache (baş ağrısı), sore throat (boğaz ağrısı) ve tiredness (yorgunluk) sayılır.

Hastalık cümlelerinde şu kalıplar kullanılır: suffer from (hastalık çekmek), recover from (hastalıktan iyileşmek), be allergic to (alerjisi olmak), be immune to (bağışık olmak), catch a cold (soğukalgınlığı kapmak), take painkillers (ağrı kesici almak), be treated with medicine (ilaçla tedavi edilmek). First aid (ilk yardım) ve emergency (acil durum) ifadeleri de sağlık metinlerinde sık geçer.

İngilizce Terimlerin Türkçe Karşılıkları

Bu konuda en çok zorlanılan nokta, terimlerin Türkçesini bilmektir. Well-being iyi olma hâli, physical bedensel, mental zihinsel, health sağlık, body beden, illness hastalık, symptom belirti, diagnosis teşhis, prescription reçete, side effect yan etki, rehabilitation rehabilitasyon, check-up kontrol muayenesi, surgery ameliyat, diet diyet, vitamins vitaminler, balanced dengeli, regular düzenli, enough yeterli, overweight fazla kilolu, harmful zararlı, beneficial yararlı anlamına gelir. Sözcükler Türkçe açıklamalarıyla birlikte öğrenildiğinde metin sorularında hız kazanılır.

Sık Yapılan Hatalar ve Sınav Odaklı Notlar

Birinci sık hata suffer from yerine suffer of demektir; hastalık ya da rahatsızlık adı her zaman from ile gelir. İkinci sık hata, bedenle ilgili sonuçları anlatırken mental health sözcüklerini kullanmaktır; beden için physical, duygu ve düşünce için mental denir. Üçüncü hata, be used to ile get used to yapılarını karıştırmaktır: be used to alışıklığı, get used to ise alışma sürecini anlatır. Dördüncü hata, edilgen yapılarda özneyi gereksizce belirtmektir; was taken biçiminde kısa edilgen yeterlidir. Beşinci hata, koşul cümlelerinde zaman uyumunu atlamaktır: if yan cümlesi ile ana cümle aynı zaman zincirinde olmalıdır.

Sınav türüne göre izlenecek yol şöyledir. Kelime anlamı sorusunda önce sözcüğün Türkçesini düşünün, sonra anlama yakın ama farklı kullanılan seçeneklere dikkat edin. Boşluk doldurma sorusunda cümlenin anlamıyla edatı eşleştirin. Yanlış cümlenin düzeltilmesi tipinde zaman, özne-uyum ve sözcük seçimi hatalarına bakın. Metinden çıkarım sorusunda satırlarda geçen ifadeyi bulup yalnızca o ifadeye dayanın. Karşılaştırma sorusunda as... as, the...er ve the...est yapılarının eşitlik, üstünlük ve en üstünlük anlamlarını ayırın.

Özet ve Kendini Dene

Well-being, physical health ile mental health'in birlikte iyi işlediği durumdur. Bedeni koruyan etkenler dengeli beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve temizliktir; zihni koruyan etkenler düşük stres, anlamlı ilişkiler ve düzenli bir uyku düzenidir. Hastalıkları anlatan deyimler suffer from, recover from ve be allergic to gibi kalıplarla kurulur. Kendini denerken şu üç soruyu sor: (1) Bu sözcüğü Türkçe karşılığıyla açıklayabilir miyim? (2) Cümlede hangi edat ya da hangi zaman kullanılmalı? (3) Bu kavram physical health mi, mental health mi? Üçüne de cevap verebiliyorsan konuyu kavramışsındır.

Ne Öğreneceğiz

Physical health, mental health, body and illnesses. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Well-being kavramını fiziksel ve zihinsel sağlık boyutlarıyla açıklar.
• Physical health ile mental health arasındaki farkı karşılaştırır ve örneklerle gösterir.
• Hastalık, belirti ve tedavi anlatan temel İngilizce terimlerin Türkçe karşılıklarını yorumlar.
• Hastalık bildiren deyimleri (suffer from, recover from, be allergic to) doğru edatlarla kurar.
• Metinden yalnızca verilen bilgiye dayanarak çıkarım yapar ve hangi yararın metinde geçmediğini belirler.
• Sağlığı koruyan alışkanlıkları sınıflandırır ve yanlış cümleleri düzeltir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Well-being yalnızca hasta olmamak değil, bedenî ve ruhsal olarak kendini iyi hissetmektir.
• Physical health bedeni, mental health zihni ve duyguları kapsar; ikisi birlikte iyi olmayı sağlar.
• Hastalık deyimleri suffer from, recover from ve be allergic to gibi sabit kalıplarla kurulur.
• Düzenli uyku, dengeli beslenme ve hareket hem physical hem de mental health'i korur.
• Chronic hastalıklar uzun sürer, contagious hastalıklar insandan insana bulaşır.
• Stres, kaygı ve depresyon mental health'i bozar; bunlar therapy ve treatment gerektirebilir.
• Terimlerin Türkçe karşılığı bilinmeden metin sorusu çözülemez.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: She has been suffering from asthma for two years cümlesindeki suffer from ifadesinin Türkçe karşılığı nedir?

1. Adım 1: Cümlede bir hastalık adının geçtiğini gör: asthma.
2. Adım 2: suffer from kalıbının bir rahatsızlıkla birlikte kullanıldığını hatırla.
3. Adım 3: Yorumu hastalık çekmek anlamına bağla ve cümlenin çevirisini tamamla.

Sonuç/cevap: Bir hastalıktan veya rahatsızlıktan çekmek; iki yıldır astım hastası olmak.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Deyim Anlamı Çözümü konusunun adımları:

1. Adım 1: Cümlede bir hastalık adının geçtiğini gör: asthma.
2. Adım 2: suffer from kalıbının bir rahatsızlıkla birlikte kullanıldığını hatırla.
3. Adım 3: Yorumu hastalık çekmek anlamına bağla ve cümlenin çevirisini tamamla.