Varlık Felsefesi: Teller ve Anlam — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Töz problemini ve töze yönelen eleştirileri açıklar.
• Değişme ile süreklilik arasındaki ilişkiyi yorumlar.
• Özdeşlik problemini şeysel ve kişisel özdeşlik ayrımıyla karşılaştırır.
• Öznelerarası uyumun anlam kurma biçimlerini değerlendirir.
• Bir argümanın küçük öncülü ile büyük sonucunu ayırt eder.

Önemli noktalar

• Töz, değişme, özdeşlik ve öznelerarası problemleri birbirine bağlıdır; biri çözülmeden diğeri anlaşılmaz.
• Töz problemi, varlığın tek bir ilkeye bağlanıp bağlanamayacağını sorar; monizm, düalizm ve çokçuluk bu soruya verilen üç yanıttır.
• Heidegger, töz kavramını, varlığın kendisiyle var olanlar arasındaki ayrımı gözden kaçırdığı için eleştirir.
• Değişme probleminde akış görüşü ile süreklilik görüşü çatışır; Leibniz'in ilkesi sürekliliği korumaya çalışır.
• Özdeşlik problemi, şeysel özdeşlik ile kişisel özdeşliği ayırt eder; Theseus'un gemisi en bilinen senaryosudur.
• Locke kişisel kimliği bilinç sürekliliğine, Hume ise algıların bir araya gelmesine bağlar; iki görüş birbirine zıttır.
• Öznelerarası problem, öznelerin ortak bir dünya tasarımı kurmasının mümkün olup olmadığını araştırır.
• Anlam, tek bir öznenin değil, kurallı kullanımın paylaşılmasının ürünüdür; bu yüzden anlam öznelerarasıdır.

Formüller ve kurallar

• Töz: kendi başına var olan ve yalnızca kendisine yüklenebilen şey
• Aristoteles: birincil töz tekil birey, ikincil töz türdür
• Leibniz: nitelikleri aynı olan iki şey aynıdır (ayırt edilemezlerin özdeşliği)
• Değişim: tözün durumlarının ardışık değişmesidir, tözün kendisinin değişmesi değildir
• Frege: sözcüğün anlamı tek başına değil, cümle içindeki rolüyle belirlenir
• Şeysel özdeşlik ile kişisel özdeşlik farklı soruları sınar
• Batheos: küçük öncüllerin birlikte tuhaf bir büyük sonuca götürmesi
• Öznelerarası uyum: ortak kuralın paylaşılmasıyla kurulan anlam

Sık yapılan hatalar

• Tözü sadece maddeyle sınırlamak: Aristoteles'te töz yalnızca maddesel cisimleri değil, değişmez ilkeleri de kapsar; madde tek başına tözün tüm anlamını vermez.
• Değişmeyi tamamen yok saymak: Töz değişmez olabilir ama tözün durumları değişir; değişimi inkâr etmek süreklilik kavramını da anlamsızlaştırır.
• Özdeşlik ile benzerliği karıştırmak: Benzerlik dış görünüşe aittir; özdeşlik ise nesnenin veya kişinin kendisinin sürekliliğini sınar.
• Locke ile Hume'un görüşlerini aynı saymak: Locke kişisel kimliği bilinç sürekliliğine, Hume algıların bir araya gelmesine bağlar; ikisi farklı ölçüt kullanır.
• Anlamı tek bir öznenin zihnine sıkıştırmak: Anlam kurallı kullanımın paylaşılmasıyla doğar; tek başına bir zihinde kapalı değildir.
• Öznelerarası uyumu zihinsel benzerlik sanmak: Uyum, benzer düşüncelerin örtüşmesi değil, ortak kuralların ve ortak bir dünya tasarımının paylaşılmasıdır.
• Küçük öncülü büyük sonuçtan ayıramamak: Argüman sorularında sonuç, öncülün içinden çıkar; öncülde olmayan bir yargıyı sonuca eklemek yanıltıcıdır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Problem-filozof-kavram üçlüsünü tek tabloda birleştir.
• Değişme sorularında önce süreklilik mi akış mı savunulduğunu belirle.
• Özdeşlik sorularında şeysel ile kişisel özdeşliği ayır; ikisi aynı ölçütü kullanmaz.
• Anlam sorularında özne mi nesne mi konuşulduğuna bak; anlam daima bir kullanım içinde belirlenir.
• Töz-özdeşlik ilişkisini şema ile çiz: töz değişmeden özdeşlik, değişim durumlarını üretir.
• Argüman sorularında çürütme ile yanlış ayrımına dikkat; çapraz çürütmede sonuç tuhaf olduğu için öncül kümesi sarsılır.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin