ayt. SınıfFelsefe
Yapısalcılık ve Postyapısalcılık — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Gösterge kavramını açıklar ve gösteren ile gösterilen ayrımını yorumlar.
- Yapısalcılığın dil anlayışını karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
- Göstergebilimin inceleme alanlarını ve temel kavramlarını sıralar.
- Postyapısalcılığın yapısalcılığa yöneltilen eleştirisini çözümler.
- Derrida, Foucault, Lyotard ve Barthes'in temel iddialarını karşılaştırır.
- Bu görüşlerle ilgili akıl akışı ve önerme türü sorularını çözer.
Önemli noktalar
- Gösterge; gösteren (biçim) ve gösterilen (kavram) olmak üzere iki bileşenden oluşur.
- Anlam, tek bir ögede değil ögeler arasındaki fark ilişkilerinde doğar; hiçbir öge tek başına anlamlı değildir.
- Yapısalcılık dili kapalı bir sistem sayarken, postyapısalcılık bu sistemin aşılabileceğini savunur.
- Derrida'da çözümleme, kavram çiftlerinin iç içe geçtiğini gösterme yöntemidir; izlek kavramı anlamın ertelenmesini anlatır.
- Foucault'da söylem, bilgi ile iktidarın birlikte üretildiği alandır; güç düşünceyi biçimlendirir.
- Lyotard'a göre büyük anlatılar meşruiyet kaynağını yitirmiştir; postmodern durum bu belirsizliktir.
- Göstergebilim yalnızca dili değil, bütün gösterge sistemlerini (görsel, işitsel, bedensel) inceler.
- Barthes'e göre mit, tarihsel olanı doğal görünen biçimde sunan anlamdır.
Formüller ve kurallar
- Gösterge = gösteren + gösterilen (Saussure)
- Farklılık ilkesi: anlam, ögenin sistemdeki farkından doğar
- Dil, ögeleri birbirine bağlayan bir farklar sistemidir
- Yapısalcılık: anlam = yapısal düzen · Postyapısalcılık: anlam = ertelenmiş, tamamlanamaz
- Jakobson'un altı işlevi: duygulanım, yönelim, gönderme, ilişki, üst dil, şiirsel
- Greimas: anlam dörtgeni = karşıtlık + çelişki + gizli içerim + içerme dışlama
- Peirce: ikon (benzerlik), indeks (nedensel bağ), sembol (uzlaşı)
- Foucault: iktidar/bilgi = söylem, söylem = iktidarın işlediği alan
Sık yapılan hatalar
- Gösteren ile gösterileni ters vermek: Gösteren biçimsel yüz, gösterilen ise kavramsal içeriktir; ikisi de göstergeye aittir.
- Yapısalcılığı yalnızca bir inceleme tekniği saymak: Yapısalcılık dili kapalı bir sistem sayan bir kuramdır, yöntemden ibaret değildir.
- Postyapısalcılığın anlamı tamamen yok saydığını düşünmek: Postyapısalcılık anlamın hiçbir zaman son bulmadığını, ertelendiğini savunur.
- Söylemi yalnızca yazılı metin sanmak: Söylem, bilgi ile iktidarın birlikte üretildiği alandır; sözlü ve kurumsal alanları da kapsar.
- Lyotard ile Habermas'ın eleştirisini karıştırmak: Habermas postmodern düşüncenin şüpheciliğini eleştirir, Lyotard ise büyük anlatıların çöküşünü anlatır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Gösterge, fark, yapı, izlek, çözümleme, söylem, simülakr terimlerini tek bir kavram haritasında topla.
- Yapısalcılık ile postyapısalcılığı aynı tablonun iki sütununda karşılaştırarak çalış.
- Mantık sorularında önce yükleme sonra niceliğe bak; tümleyen önerme ile tümleme önermesini karıştırma.
- Senaryo sorularında önce metnin karşıtlıklarını, sonra bu karşıtlıkların «öteki» olarak kim ilan ettiğini sor.
- Bir düşünürün iddiasını açıklarken hangi kavramı (diferand değil, izlek, söylem, simülakr) kullandığını adıyla yaz.
- Felsefeci adlarını doğru yaz; yazım yanlışı kavramın kendisiyle karıştırılabilir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.