İlk Çağ ve Orta Çağ Felsefesi

Konu Anlatımı

Ne öğreneceğiz?

Bu konuda İlk çağ ve Orta çağ felsefesinin temel sorularını, düşünürlerini ve kavramlarını birlikte inceleyeceğiz. Antik Yunan'da varlığı ve doğru bilgiyi sorgulayan düşünürler, Orta çağda ise din ile akıl arasındaki ilişkiyi kurmaya çalışmıştır. İki dönem de kavramlarla çalıştığı için karşılaştırmalı okuma bize çok şey kazandırır.

Ön bilgi: felsefe neden ortaya çıktı?

Doğal düşünce, evrenin neden ve nasıl var olduğu sorusundan başlar. Savaşlar, salgınlar ve doğa olayları insanı nedenlerin aranmasına yöneltmiştir. İlk çağ düşünürleri doxa yani geleneksel görüşü bırakıp logos yani gerekçe sunan açıklamayı aramış; böylece felsefe bir soru ve tanım etkinliği olarak kurulmuştur.

İlk çağın düşünürleri doğayı su, hava, ateş, toprak ya da atomlar gibi doğa ilkeleriyle açıklamayı denemiştir. Orta çağ düşünürleri ise bu soruları bırakmamış, onları dinî düşünceyle karşılıklı ilişki içinde sürdürmüştür.

Basit örnek: kavramı tanıma

Bir soruya geçmeden önce kavramın ne anlama geldiğini bilmek gerekir. Örneğin idea, Platon'da görünür nesnelerin arkasında duran ve değişmeyen örnek düşüncesidir. Form ise Aristoteles'te nesneye biçim veren ilkedir. Bu iki kavramı birbirine karıştırmamak, sonraki sorularda yanlış şık seçmemek için zorunludur.

İleri örnek: iki düşünürü karşılaştırma

İki düşünürü karşılaştırırken her birinin varlığa ilişkin temel iddiasını bulmakla işe başlarız. Herakleitos için değişim temeldir; Parmenides için değişmez varlık temeldir. Bu iki iddia, sonraki bütün Antik felsefesinin çatısını kurar ve görüş ile gerekçe arasındaki tartışmayı derinleştirir.

Adım adım çözülmüş örnek

Bir soru üzerinde çalışalım: Bütün A, B'dir biçimindeki önerme hangi türe girer? Birinci adımda önermenin iki terim arasında genel bir bağ kurduğunu görürüz. İkinci adımda iki terim içeren ve bir sınıfı başka bir sınıfa bağlayan bu türden önermelerin aile önermesi adını taşıdığını hatırlarız. Üçüncü adımda şıklarda bulunan seçenekler arasında bu adı seçeriz. Böylece kavramı tanımak, soruyu çözmenin ilk adımı olur.

Aynı mantığı Orta çağ düşüncesinde de kurarız. Söz gelişi İbn Sina için mümkün varlığın var olabilmesi, zorunlu bir varlığa bağlanmasına bağlıdır; varlık nedeni kavramı bu ilişkiyi adlandırır. Kavramı bilmek, soruda hangi şığın doğru olduğunu görmeyi sağlar.