ayt. SınıfFelsefe

Gerçeklik ve Doğruluk — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Gerçeklik ile doğruluk kavramlarını tanımlayarak aralarındaki farkı açıklar.
Uyum, tutarlılık, pragmatik ve şüpheci doğruluk kuramlarını karşılaştırır.
Descartes, Hume, Kant, Hegel ve Platon'un doğruluk anlayışlarını karşılaştırır.
Nietzsche, Frege, Habermas, Lyotard, Foucault ve Derrida'nın yaklaşımlarını yorumlar.
Bir iddianın doğruluğunu denetleme sürecini adım adım uygular.

Gerçeklik nesnenin varlığıyla, doğruluk ise yargının o nesneye uyumuyla ilgilidir.
Uyum kuramı doğruluğu nesneyle, tutarlılık kuramı ise yargılar kümesiyle ilişkilendirir.
Descartes kesin doğruluğun ölçütünü apaçık ve berrak kavramlarda görür.
Kant'a göre sentetik a priori önermeler tecrübe olmadan da yeni bilgi verebilir.
Hegel'de bütün, parçalarından indirgenemeyen tek gerçekliktir.
Nietzsche ve Foucault için doğruluk, bakış açısına ve söyleme bağlıdır.
Frege'de anlam ile referans ayrımı, doğruluğun mantıksal olarak çözümlenmesini sağlar.
Habermas doğruluğu iletişimsel bir geçerlilik iddiası olarak ele alır, Lyotard ise tek bir ölçütü reddeder.
Tümleyen önerme ile önerme zorunlu olarak birbirini dışlar; bileşik önermenin değeri bağlacın türüne bağlıdır.

Gerçeklik = nesnenin dünyada bağımsız olarak var olması; doğruluk = yargının nesneyle uyumu
Uyum kuramı: doğru olan, gerçekliği olduğu nesneye uyan yargıdır
Tutarlılık kuramı: yargının doğruluğu, kabul edilmiş yargılarla uyumudur
Descartes: apaçık ve berrak kavramlar kesin doğruluğun ölçütüdür
Tarski: «p doğrudur» ancak ve ancak p'nin gerçeklikte doğru bir karşılığı varsa
Kant: sentetik a priori = tecrübeyi gerektirmeyen ama yeni bilgi içeren önerme
Hegel: bütün gerçektir, parça ancak bütün içinde anlam kazanır
Çapraz çürütme: karşılıklı olumsuz iki yargıdan en az biri yanlıştır

Doğruluğu bilgiyle aynı saymak: Doğruluk bir önermenin niteliğidir, bilginin miktarı değildir.
Gerçekliği doğruluk sanmak: Bir nesnenin gerçekliği, onu anlatan yargının doğruluğunu kanıtlamaz.
Tutarlılığı doğrulukla özdeşleştirmek: İç çelişki bulunmaması, yargının gerçeği yansıttığını göstermez.
Kant'ın a priori bilgisini doğrudan bilgi sanmak: A priori bilgi, tecrübeden bağımsız ve yeni bilgi veren bilgidir.
Nietzsche'nin perspektifizmini keyfîlik saymak: Perspektifizm, doğruluk ölçütünü tamamen yok saymaz; nesneye bağlı kılar.
Tümleyen önermeyi yanlış önermeyle karıştırmak: Tümleyenin yanlışlığı ile önermenin yanlış olması aynı şey değildir.

Önce kuramın ölçütünü sor: nesnede mi, yargılarda mı, açıklamada mı aranıyor?
Kurum adı geçen sorularda doğrudan o düşünürün ilkesine göre şıkları ele.
Mantık sorularında önce önermenin tümleyeni mi bileşik mi aile önermesi mi olduğunu belirle.
Nietzsche, Foucault ve Lyotard'ın sorularında doğruluğun tek ve değişmez olmadığını hatırla.
Açıklamada geçen kavramın hangi başlığa ait olduğunu denetleyerek çeldiricileri süz.
Gerçeklik ile doğruluk ayrımını soru başında bir kez sor, sonra şıklara geç.