Dijital Algılayıcılar ve Sayıcılar

Konu Anlatımı

Dijital Algılayıcılar ve Sayıcılar

1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi

Üretim hatlarında karar, ölçüme dayanır. Hattaki her ürünün doğru sayılması, hatalı parçanın tespit edilmesi ve parçanın doğru konumda durması dijital algılayıcılar ile sağlanır. Sayıcı ise bu algılayıcılardan gelen darbeleri toplayarak ürün adedini ya da hareket sayısını gösteren temel otomasyon elemanıdır.

Bu konuyu çalışmadan önce devre kapalı ve açık kavramı, röle ile kontakör mantığı, mantıksal işlemler ve ölçü birimi okuryazarlığı bilinmelidir. Konunun ön bilgisi, sayma işleminin yalnızca ekranda bir rakam görmekten ibaret olmadığını ve her rakamın fiziksel bir olaydan geldiğini gösterir.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Kontak algılayıcılar iki iletken arasında temas olup olmadığını algılar. Temas kurulduğunda iletken yol tamamlanır ve akım geçmeye başlar. Bu grupta mekanik algılayıcılar bir buton, mandal ya da hareketli parça ile, manyetik algılayıcılar ise kutu içine yerleştirilen mıknatıs taşıyan bir kol ile temas kurar.

Yaklaşım ve endüktif algılayıcılar metal cisimlere temas oluşturmadan yanıt verir. Yaklaşım algılayıcısında algılanan cisim yalnızca algılayıcının önüne geldiğinde etki eder. Endüktif algılayıcı ise metalin manyetik alan yapısını değiştirmesini kullanır. Kapasitif algılayıcılar ise yüzey alanı değişimine duyarlıdır ve metal olmayan malzemeleri de algılayabilir.

• Normalde açık tasarım: bobin uyarılmadıkça kontaklar ayrıktır, durum değişiminde kapanır.
• Normalde kapalı tasarım: bobin uyarılmadıkça kontaklar kapalıdır, arızada devreyi güvenli tarafa çeker.
• Her algılayıcı çıkışı tek bir darbe üretir ve bu darbe sayıcının bir sayma birimidir.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Bir konveyör bandına iki algılayıcı yerleştirilmiştir. Baştaki algılayıcı ürünün bant üzerine çıkmasını, sondaki algılayıcı ise ürünün banttan tam olarak çıkmasını algılar. Her iki algılayıcı da normalde açık tasarımdadır ve çıkışları sayıcının farklı girişlerine bağlıdır.

1. Adım 1: Ürünün malzemesini belirleyin, metal üründe endüktif, metal dışı üründe kapasitif algılayıcıyı seçin.
2. Adım 2: Algılama mesafesini ürün boyutundan büyük, bandın çalışma payı kadar küçük olacak biçimde ayarlayın.
3. Adım 3: Ürünlerin tek sıra halinde geçtiğini gözlemleyin, üst üste binen ürünlerin darbelerinin ayrı ayrı sayılmasına izin vermeyin.
4. Adım 4: Sayıcıyı elle sayılan ürün adediyle karşılaştırın, sapma varsa mesafe ve hız ayarını gözden geçirin.

Bu adımlar tamamlandığında sayıcının gösterdiği adet, bandın üzerinden geçen ürün adedine eşit olur. Elde edilen değer vardiya kaydına yazılır ve üretim performansının izlenmesinde kullanılır.

4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması

Saha uygulamasında tork motorunun konumu endüktif algılayıcı ile denetlenir. Motorun dönen parçasına metal bir kama bağlanır ve algılayıcı her turda bir darbe üretir. Sayıcı bu darbeleri toplayarak tur sayısını ve dolayısıyla üretilen parça adedini bildirir. Böylece durma, takılma ve kama kopması gibi arızalar kayıt altına alınabilir.

Tablo, arıza ile normal durumu birbirinden ayırmanın en hızlı yolunu gösterir. Her satır için yapılan gözlem denetim defterine yazılır ve sapma nedeniyle birlikte saklanır.

5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim

Algılayıcı seçimi, algılanacak malzeme ve istenen hassasiyete göre yapılır. Denetimde önce algılayıcının tipi ve konumu kayıtlı tutulur, sonra çıkıştaki darbe ölçülür. Ölçülen darbe ile gerçek ürün geçişi karşılaştırılarak sapma varsa ayar düzeltmesi yapılır.

• Malzeme bilinmiyorsa önce numune parça üzerinde deneme yapıp malzeme türünü kaydedin.
• Algılama mesafesini ürünün en büyük boyutundan büyük olacak biçimde ayarlayın.
• Kablo ekranını yalnızca bir uçtan bağlayın, dolaşımlı ve dengesiz bağlantıdan kaçının.
• Sayma verisini vardiya tanımıyla birlikte kaydedin ki karşılaştırma yapılabilsin.

Denetim kaydı üç sütundan oluşur: ölçülen darbe adedi, elle sayılan ürün adedi ve sapma yüzdesi. Sapma sıfırdan büyükse kurulum kabul edilmez ve ayar tekrarlanır.

6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene

En sık yapılan hata, yaklaşım algılayıcısını kontak algılayıcısı sanmaktır. Yaklaşım algılayıcı temas olmadan çalışır, bu yüzden hareketli parçanın algılayıcıya çarpması gerekmez. İkinci hata, endüktif algılayıcının metal dışı malzeme algıladığını düşünmektir; manyetik duyarlılık nedeniyle bu algılayıcı yalnızca metale cevap verir. Üçüncü hata, kapasitif algılayıcıyla sayma yaparken yakında bekleyen bir elin ya da kabın algılanmasıdır; algılama konumu ve hassasiyet buna göre ayarlanmalıdır.

Dijital algılayıcı temas ya da alan değişimini ölçer, sayıcı ise gelen her darbeyi bir sayma birimi olarak toplar.

Özetle bu konuda üç şey öğrenilir: algılayıcının algıladığı büyüklük, algılayıcının temas isteyip istemediği ve çıkışta hangi durumun tanımlandığı. Kendini denemek için ürünlerin metal olup olmadığını sor, uygun algılayıcıyı seç ve seçim gerekçeni tek cümleyle yaz.