Sensör Çeşitleri

Konu Anlatımı

Sensör Çeşitleri

Sensör Çeşitleri, Temel Otomasyon Atölyesi dersi kapsamındaki Algılayıcılar ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Sensör fiziksel büyüklüğü elektrik sinyaline çevirir.
• Endüktif sensör metal, kapasitif sensör her malzemeyi algılar.
• Transdüser bir enerji biçimini diğerine çevirir.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Sensör Seçim Kriterleri

Bir sensör seçilirken dört ölçüt birlikte değerlendirilir: algılanacak malzeme, algılama mesafesi, çıkış tipi ve ortam koşulları. Metal cisimler için endüktif, ahşap-plastik-cam gibi metal olmayan malzemeler için kapasitif sensörler uygundur. Frekans teknolojili sensörler, yağ ve çamur gibi kirleticilerin olduğu yerde optik sensörlere göre daha dayanıklıdır.

Yaygın Sensör Türleri

Endüktif sensörün algılama mesafesi gövde çapıyla artar; tipik değerler 2-20 mm aralığındadır. Optik sensörler yansıtmalı (reflektörlü), geçişli (through-beam) ve yakınlık (diffüz) olarak üçe ayrılır; en güvenilir algılama, ışığı kesen geçişli tipte elde edilir.

Bağlantı ve Çıkış Tipleri

Sensör çıkışları NPN ve PNP olarak ayrılır; hangi PLC giriş tipiyle eşleşeceği bağlantı öncesinde doğrulanır. PNP sensör pozitif çıkış verirken NPN negatif çıkış verir. NO (normalde açık) ve NC (normalde kapalı) mantığı ise sinyalin dinlenme durumunu belirler; NO, varlıkta sinyal verir, NC tam tersi çalışır.

Sınav Odaklı Noktalar

Sınavda metal-metal olmayan ayrımı (endüktif/kapasitif), NO-NC farkı ve NPN-PNP ayrımı tekrarlı çıkmaktadır. Algılama mesafesinin gövde çapıyla artması da soru kalıplarından biridir.

Endüktif Sensörlerin Çalışma Prensibi

Endüktif sensörler, metal malzemelerin varlığını algılamak için kullanılan bir tür algılayıcıdır. Bu sensörler, metal cisimlerin yakınında elektriksel alan oluşturarak varlığına tepki verir. Endüktif sensörlerin çalışma prensibi, metal malzemelerin elektrik akımı oluşturduğu için bu malzemelerin varlığını algılamak için tasarlanmıştır. Bu nedenle, endüktif sensörler metal cisimlerin pozisyon kontrolü için yaygın olarak kullanılır.

Endüktif sensörlerin algılama mesafesi, gövde çapına bağlı olarak değişir ve genellikle 2-20 mm aralığında bulunur. Bu mesafe, sensörün fiziksel boyutuna ve malzeme türüne göre değişebilir. Endüktif sensörler, makine pozisyon kontrolü gibi uygulamalarda en çok tercih edilir. Ayrıca, endüktif sensörlerin metal malzemeleri algılaması, diğer sensör türlerinden daha güvenilir bir performans sağlar.

Kapasitif Sensörlerin Uygulamaları

Kapasitif sensörler, her türlü malzemeyi algılayabilen bir tür algılayıcıdır. Bu sensörler, sıvı seviyesini ölçmek veya paketleri algılamak için kullanılır. Kapasitif sensörler, malzemelerin elektriksel özelliklerini ölçerek varlığını algılar. Bu nedenle, kapasitif sensörler sıvı seviyesi ve paket algılama gibi uygulamalarda yaygın olarak kullanılır.

Kapasitif sensörler, ahşap, plastik ve cam gibi metal olmayan malzemeleri de algılayabilir. Bu özellikler, kapasitif sensörlerin çeşitli uygulamalarda kullanılmasını sağlar. Ayrıca, kapasitif sensörler, seviye ölçümü ve malzeme algılama gibi uygulamalarda daha hassas sonuçlar verir. Bu nedenle, kapasitif sensörler endüstriyel uygulamalarda tercih edilir.

Ne Öğreneceğiz

Temel Otomasyon Atölyesi dersi kapsamında Sensör Çeşitleri konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Sensör Çeşitleri ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Sensör Çeşitleri konusunun Temel Otomasyon Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Sensör fiziksel büyüklüğü elektrik sinyaline çevirir.
• Endüktif sensör metal, kapasitif sensör her malzemeyi algılar.
• Transdüser bir enerji biçimini diğerine çevirir.
• Sensör seçimi malzeme, mesafe, çıkış tipi ve ortam koşuluyla yapılır.
• PNP pozitif, NPN negatif çıkış verir; PLC giriş yapısıyla eşleşmelidir.
• Geçişli fotoelektrik sensör, yansıtmalı tiplere göre daha güvenilir algılama sağlar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Sensör fiziksel büyüklüğü elektrik sinyaline çevirir.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Sensör Çeşitleri - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Sensör Çeşitleri ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.

Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.

Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.

Metal olmayan malzemeyi endüktifle algılamaya çalışmak: Endüktif sensör yalnız metale tepki verir; ahşap ve plasta algılama yapılmaz.

NO ile NC’yi karıştırmak: Mantık tersidir; yanlış seçimde sistem sinyali tam tersi anda okur.

Algılama mesafesini hesaba katmamak: Sensör parçaya çok uzak veya çok yakın konulursa güvenli algılama sağlanamaz.

Özet

Sensör Çeşitleri, Temel Otomasyon Atölyesi dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Sensör fiziksel büyüklüğü elektrik sinyaline çevirir. Endüktif sensör metal, kapasitif sensör her malzemeyi algılar. Transdüser bir enerji biçimini diğerine çevirir. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir depo girişinde araç geçişini algılayacak sensörü seçiniz; seçim ölçütlerini (algılama mesafesi, ortam koşulu, çıkış tipi, besleme) sıralayarak gerekçelendiriniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Uygun sensör tipinin seçimi 4 puan; dört ölçütün sıralı ve gerekçeli yazılması 8 puan; ortam koşuluna (toz, ışık) uygunluğun belirtilmesi 2 puan; düzen 1 puan. Toplam 15 puan.