Tehlike ve Risk

Konu Anlatımı

Tehlike ve Risk

Tehlike ve Risk, Mesleki Gelişim Atölyesi dersi kapsamındaki İş Sağlığı ve Güvenliği ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Risk, tehlikenin zarara dönüşme olasılığıdır.
• İş kazalarının çoğu önlenebilir davranış hatalarından kaynaklanır.
• Topraklama elektrik çarpmalarına karşı korur.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Tehlike Kaynakları ve Sınıflandırma

Elektrik sektöründe tehlikeler fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik başlıklarında toplanır. Fiziksel tehlikeler arasında elektrik çarpması, düşen cisim, kesici yüzeyler ve gürültü; kimyasal tehlikeler arasında yağlar, asitler ve lehim dumanı; biyolojik tehlikeler arasında küf ve mikroorganizmalar yer alır. Elektrik çarpması, akımın vücuttan geçmesiyle oluşur; tehlike yalnızca yüksek gerilimde değildir, 50 mA üzerindeki akım kalpte ritim bozukluğuna yol açabilir.

Risk Değerlendirme Adımları

Risk = olasılık × ciddiyet (etki) formülüyle ifade edilir. Değerlendirme dört adımda yapılır: tehlikeleri tespit et, kimlerin etkileneceğini belirle, riski derecelendir, önlemleri tanımla ve izle. Düşük olasılık-yüksek etki durumları (örneğin elektrik hattına yanlışlıkla temas) yine yüksek risk kabul edilir; çünkü sonuç ağırdır. Değerlendirme kayıt altına alınır ve şartlar değiştiğinde yenilenir.

Acil Durum ve Yangınla Mücadele

1. Enerjiyi kes, alanı boşalt, güvenlik çemberi oluştur.
2. Yangında söndürücüyü türüne göre seç: elektrik yangınında karbondioksit (CO₂) ve kuru kimyevi toz kullanılır, su asla kullanılmaz.
3. Yaralıya güvenlikli biçimde yaklaş: elektrikli alanda önce kaynağı izole et, aksi hâlde sen de çarpılırsın.
4. Acil sağlık bildirimi yap ve olay yerini kayıt altına al.

İşaretler ve Uyarılar

Koruyucu işaretler üç renk ailesindedir: yasak (kırmızı), uyarı (sarı-siyah), zorunlu (mavi) ve acil durum (yeşil). İşaretler, tehlikeyi sözlü anlatımdan önce duyuran ilk katmandır ve işyerinde görünür olmak zorundadır.

Sınav Odaklı Noktalar

Sınavda risk formülü, elektrik çarpmasının eşik değeri, yangın söndürücü seçimi ve işaret renkleri sık sorulur. Söndürücü sorularında su ile elektrik ayrımı hayati bilgidir.

Elektrik Çarpmasının Fiziksel Etkileri

Elektrik çarpması, vücut üzerindeki akımın etkisiyle oluşan tehlike durumudur. Bu durumda akım, vücut üzerinden geçerek kalp ritimini bozabilir. 50 mA üzerindeki akım seviyesinde, kalp kasları kasılmaya başlar ve bu durumda ölüm riski artar. Elektrik çarpmasının en ciddi sonucu, vücutta kalp krizi veya kas hasarı olabilir. Bu nedenle, elektrikli alanda çalışırken dikkatli olunmalıdır.

Elekın çarpması, akımın vücut üzerinden geçmesiyle oluşan biyolojik etkiyi de içerir. Akım, vücutta ısınma ve hücre hasarı yapabilir. Bu nedenle, elektrikli alanda çalışırken koruyucu malzemeler kullanılır. Ayrıca, elektrikli cihazların güvenli kullanımını sağlamak için periyodik kontroller yapılmalıdır. Elektrik çarpmasının etkileri, kişinin sağlık durumuna göre değişir ve bu nedenle her zaman risk değerlendirmesi yapmak gerekir.

Bu Derste Ne Öğreneceğiz

Mesleki Gelişim Atölyesi dersi kapsamında Tehlike ve Risk konusu. — Bu konuda şu kazanımlara ulaşacaksınız:

• Tehlike ve Risk ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Tehlike ve Risk konusunun Mesleki Gelişim Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya geçmeden önce şu temel kavramları hatırlamak yeterli olacaktır:

• Risk, tehlikenin zarara dönüşme olasılığıdır.
• İş kazalarının çoğu önlenebilir davranış hatalarından kaynaklanır.
• Topraklama elektrik çarpmalarına karşı korur.
• Yüksek gerilim değil, vücuttan geçen akım miktarı çarpmayı belirler.
• Risk değerlendirmesi yazılı yapılır ve şart değişince yenilenir.

Basit Örnek

Günlük hayattan basit bir uygulama:

<strong>Soru: </strong>Risk, tehlikenin zarara dönüşme olasılığıdır.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

<strong>Cevap: </strong>Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım

Tehlike ve Risk - Örnek 1 — adım adım çözüm:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Tehlike ve Risk, Mesleki Gelişim Atölyesi dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Risk, tehlikenin zarara dönüşme olasılığıdır. İş kazalarının çoğu önlenebilir davranış hatalarından kaynaklanır. Topraklama elektrik çarpmalarına karşı korur. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

<strong>Soru: </strong>Yönerge: Atölyede tespit edilen üç durum için (a) nemli zeminde elektrik kablosu, (b) korumasız dönen makine parçası, (c) etiketsiz kimyasal kaba) olasılık ve etki puanlarını 1-5 arasında ver, risk puanlarını hesapla ve en yüksek puandan başlayarak önlem sırasını yaz.

<strong>Örnek cevap: </strong>Puanlama anahtarı: her durum için olasılık ve etki puanının ayrı ayrı verilmesi 6 puan (3 × 2 puan); risk puanlarının çarpımla doğru hesaplanması 6 puan (3 × 2 puan); önceliklendirmenin puana göre yapılması 4 puan; her durum için uygun bir önlem yazılması 3 puan; tablo düzeni 1 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: Nemli zemin ve kablo: olasılık 4, etki 5 → 20; korumasız dönen parça: 3 × 5 = 15; etiketsiz kimyasal: 3 × 3 = 9. Sıralama 20, 15, 9 olarak yapılır; önce kablo ve nem birlikte giderilir (zemin kurutulur, kablo yükseltilir), sonra koruyucu muhafaza takılır, en sonda kabın etiketi ve GBF bilgisi tamamlanır.